Қазақстаннан өсімдік майының экспорты 34%-ға өсті
Қазақстан 2025 жылдың алғашқы 11 айында өсімдік майының экспортын 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 34,6%-ға арттырды. Еліміз әлемдегі күнбағыс майын экспорттайтын 10 елдің ішінде 8-ші орында және Еуропалық Одаққа күнбағыс ұнын экспорттайтын 3 елдің қатарына кіреді. Бұл туралы ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің баспасөз қызметі хабарлады.
Қазақстандық майдың негізгі сатып алушылары Өзбекстан (жалпы көлемнің 46%), ҚХР (33,7%), Тәжікстан (13,1%), Ауғанстан (4,3%), Түрікменстан (1,8%) және т. б. болып табылады.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің хабарлауынша, 2023 жылдың 1 ақпанынан бастап күнбағыс экспортына 20% мөлшерінде, бірақ тоннасына 100 еуродан кем емес экспорттық кедендік баждар қолданылады. Экспорттық әлеуетті кеңейту үшін Қытаймен майлы дақылдарды қайта өңдеу өнімдерін әкету бойынша санитарлық және фитосанитарлық талаптар хаттамаларына қол қойылды.
2025 жылы майлы дақылдар егістігінің ауданы 3,9 миллион гектарға дейін ұлғайтылғаны атап өтілді, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 37,7%-ға немесе 1,1 миллион гектарға өскенін білдіреді. Бұған күнбағыс егістігінің 38,4%-ға немесе 491,1 мың га-ға кеңейтілді. Майлы дақылдар егістігінің басым бөлігі Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Павлодар, Ақмола, Шығыс Қазақстан және Абай облыстарына тиесілі.
Облыстық әкімдіктердің соңғы мәліметтері бойынша, 2025 жылы 4,8 миллион тонна майлы дақылдар жиналды (2024 жылы 3,3 миллион тонна), оның ішінде 2,3 миллион тонна күнбағыс (2024 жылы 1,8 миллион тонна).
Майлы дақылдарды қайта өңдеу кәсіпорындарының өндірістік қуаты жылына 5 млн тоннадан асады. 2025 жылдың қорытындысы бойынша 888,8 мың тонна өсімдік майы өндірілді, бұл 2024 жылғы деңгейден 17,4% - ға артық (757,1 мың тонна). Оның ішінде күнбағыс майын өндіру көлемі 757,2 мың тоннаны құрады, бұл 2024 жылғы көрсеткіштен 17,5% - ға артық.
Қайта өңдеу кәсіпорындарын шикізатпен қамтамасыз ету және өнімнің қосылған құнын ұлғайту үшін ҚР агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2021-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы шеңберінде майлы дақылдар егістігін одан әрі кеңейту көзделген.
«Ауыл шаруашылығын қолдау бағдарламалары аясында өңдеу зауыттарына айналым қаражатын толықтыру үшін жеңілдікпен несиелер беріледі. Сондай-ақ, 80% төмендетілген ҚҚС мөлшерлемесі қолданылады. Бұл мемлекеттік қолдау шаралары май-май өнеркәсібін одан әрі дамытуға, отандық өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және оларды сыртқы нарықтарда ілгерілетуге ықпал етеді», - деп атап өтті министрлік.