Қазақстан қант саласын дамыту жоспарының нысаналы индикаторларына қол жеткізген жоқ
Мемлекеттік қолдау шараларына қарамастан, қазақстандық нарықтағы импорттық қанттың үлесі 2025 жылдың қорытындысы бойынша 70,4%-ға жетті, ал отандық өндіріс ішкі тұтынудың 29,6%-ын ғана қамтамасыз етеді. Бұл ретте қант саласын дамытудың 2022-2026 жылдарға арналған кешенді жоспарының және агроөнеркәсіптік кешенді дамыту тұжырымдамасының бірқатар нысаналы индикаторларына қол жеткізілмеген күйінде қалып отыр. Бұл туралы Қазақстандағы қант нарығын талдау қорытындысы бойынша Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі (БҚДА) хабарлады.
БҚДА мәліметтері бойынша, елде қант қызылшасының егіс алқаптары, жалпы жинау, қант өндірісі және ішкі нарықтың өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі бойынша жоспарланған көрсеткіштерге қол жеткізілген жоқ. Тіпті 2024 жылғы қант қызылшасының рекордтық өнімі өңдеу зауыттарының жүктемесін толық қамтамасыз етуге мүмкіндік бермеді, өйткені қазіргі қуат құрылымы негізінен импортталған шикі қамыс қантын өңдеуге бағытталған. Бұл шикізат қоры мен қайта өңдеу қуаттарының дамуы арасындағы тұрақты теңгерімсіздікті көрсетеді.
Сондай-ақ талдау Сауда министрлігі тарапынан бақылауды күшейту және тауар биржалары туралы заңнама талаптарының сақталуын интеграциялау арқылы қант биржалық саудасының қолданыстағы моделінің тиімділігін арттыру қажеттігін көрсетті. Жекелеген отандық өндірушілерде өндіріс көлемінің ұлғаюы тауар биржалары арқылы өткізу көлемінің тиісті өсуімен қатар жүрмегені анықталды. Сондай-ақ, отандық және импорттық қанттың айналымының бірыңғай шарттарын қамтамасыз ету талап етіледі.
Бұдан басқа, БҚДА импортталатын қантты кейіннен үшінші елдерге әкетудің жекелеген жағдайларын атап өтеді. Бұл фактілер тауар ағындарының ішкі нарықты қамтамасыз етуге әсерін қосымша бағалауды талап етеді.
БҚДА талдау қорытындысы бойынша монополияға қарсы заңнаманы бұзу белгілері бойынша қантты көтерме саудада өткізу субъектілеріне тоғыз ескерту шығарылды.
Сонымен қатар, мүдделі мемлекеттік органдарға отандық шикізат қорын және қайта өңдеу қуаттарын дамыту, қант зауыттары мен қызылша егетін шаруашылықтар арасында ұзақ мерзімді келісімшартты енгізу, биржалық сауданы бақылауды күшейту, қанттың кері экспортын бақылау, сондай-ақ ішкі нарықтың импортқа тәуелділігін төмендету жөнінде ұсыныстар жіберілді. Тиісті ұсынымдарды жауапты мемлекеттік органдарды бекіте отырып, қант нарығындағы бәсекелестікті дамыту жөніндегі Жол картасына енгізу ұсынылады.