Қазақстанда әлемдік деңгейдегі герефорд бұқалары қалай өсіріледі

Фото көзі: ElDala.kz

Қазақстанда герефорд тұқымының жануарларын олардың ет өнімділігі мен мәрмәр етінің сапасы жоғары болғандықтан ғана емес, сонымен қатар Уругвайдан келген герефорд бұқалары қазақтың ақбас тұқымын құру бойынша селекциялық жұмыстарға белсенді қатысқандықтан жақсы көреді. Осы күнге дейін герефордтардың қаны жоғары өнімді қасиеттерді сақтау үшін Qazaq Aqbas малына құйылады.

Біздің елімізде герефордтардың танымалдығы үнемі өсіп келеді, бүгінде бұл тұқымның асыл тұқымды малының саны 84 мыңнан асады. Қазақстанның Герефорд республикалық палатасында 134 шаруашылық тіркелген.

17 шілдеде Астана маңындағы Нұресіл ауылында Jana Dala Дала күні аясында өткен көрмеге үздік бұқалар әкелінді. Мұнда тұқымның абсолютті чемпионы анықталды.

Мықтылар сайысы

Байқауға Қазақстанның ең ірі шаруашылықтары - Олжа Арыстан ПК (Олжа Агро құрылымына кіреді, Қазақстанның ең ірі агрохолдингтерінің рейтингінде 1-нөмір) және Атамекен Агро (сол рейтингте 3-нөмір) өз бұқаларын әкелді. Сондай-ақ, «Адал Өнім» (Қарағанды облысының Нұра ауданы) және «Акселеу» (СҚО) шаруашылықтарынан мал келді.

Байқау үш кезеңде өтті: алдымен кіші топтағы (18 айға дейін), содан кейін үлкен топтағы (18 айдан жоғары) үздік бұқа анықталды. Содан кейін осы екі жеңімпаздың ішінен тұқымның абсолютті чемпионы таңдалды.

Көрмеге ұсынылған малды АҚШ маманы Уэстон Меррилл бағалады. Ол бұқалардың өте жоғары сапасын және олардың бір-біріне өте жақын деңгейін атап өтті. Сондықтан жеңімпаздарды таңдау қиын болды.

Айтпақшы, конкурстық көрсетілім барысында сарапшылар «Адал Өнім» бұқашықтарының «еркін» екенін атап өтті. Яғни, олар жайылымда ұсталады және қосымша жемсіз, тек жайылымдағы шөппен қоректенеді. Бұл факт фермерге ұстаудың экономикалық тиімділігін қамтамасыз ете отырып, малдың қазақстандық жағдайларға тамаша бейімделуімен анықталады - жемшөпке қосымша шығындарды көтерудің қажеті жоқ. Бірақ соңғы қарқынды бордақылау кезінде осы герефордтардың тауарлық малы тез салмақ қосады, күніне кемінде 1,5 кг, ал союға өте жақсы жағдайда келеді.

Байқауға келетін болсақ, кіші жас тобында Крепыш лақап атты бұқа, үлкенінде Титан (30 ай) жеңіске жетті. Екеуі де «Акселеу» ЖШС-нен.

Уэстон Меррилл герефорд тұқымының абсолютті чемпионы ретінде Титанды атады (суретте).

Бұл бұқа ет өнімділігі параметрлері бойынша үздік герефордтардың бірі болып табылатын Pioneer желісіндегі американдық бұқадан қолдан ұрықтандыру арқылы алынған. Уэстон Меррилл Титанның жақсы бұлшықет қаңқасын және табында ұзақ және тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік беретін нағыз «бұқа» сипатын атап өтті.

Жеңімпаз бұқа иесінің жүлдесі мотоцикл болды - жайылымдағы малшылар үшін таптырмас көлік құралы.

Үздік генетика

«Акселеу» ЖШС Солтүстік Қазақстан облысының Ковыльный ауылында жұмыс істейді. Мұнда 15 мың гектардан астам алқапта өсімдік шаруашылығы жүргізіледі, сондай-ақ бірінші санатты асыл тұқымды өсірушіде асыл тұқымды герефордтар өсіріледі.

- Біз 2012 жылы герефорд асыл тұқымды бұқалары мен аналық мал басын әкелдік, - деді «Акселеу» ЖШС директорының өндіріс жөніндегі орынбасары Нұрлан Малаев. - Содан бері біз генетиканы жақсартумен айналысып келеміз. Біз Америкадан бұқалардың тұқымын әкелеміз және біз үшін маңызды параметрлермен төлді аламыз. Әрине, бұл ет сипаттамалары және төлдеудің оңайлығы. Нәтижесінде, бүгінгі таңда біз бірінші санатты асыл тұқымды репродуктор болып табыламыз және Қазақстанның әртүрлі өңірлеріне бірінші санатты бұқаларды сатамыз. Біздің бұқалар ДНҚ талдауынан, спермограммадан және өнімділігіне сынақтан өтеді. Бұл бізге де, сатып алушыларға да біздің бұқаларымыздың барлық жағынан үздік екендігіне сенімділік береді. Сайып келгенде, біз өзімізге Қазақстандағы герефордтар бойынша № 1 асыл тұқымды репродуктор болу міндетін қойып отырмыз.

Нұрлан Малаевтың айтуынша (суретте), герефордтар Солтүстік Қазақстанның қатал жағдайында да өздерін жақсы сезінеді. Олардың қалың терісі, бұл оларға ашық жерлерде ұстаған кезде де қыста шығуға мүмкіндік береді.

- Біз қазір далада қыста мал ұстауды бастадық, - деді Нұрлан Малаев. - Олар қар астынан жемшөп тауып, өздерін жақсы сезінеді.

«Акселеуде» өткізілетін барлық жұмыстар нәтиже береді: ағымдағы көрме сияқты байқауларға шаруашылық бұқалары үнемі қатысып, әрдайым жүлделі орындарға ие болады. Қатысу көп нәрсені береді: мамандар шаруашылықтың малдарын көреді және одан әрі селекциялық жұмысты қай бағытта жүргізу керектігін айтады. Ал әлеуетті сатып алушылар бұқалардың барлық қасиеттерін өз көздерімен көреді. Сонымен, байқауларға қатысу жеңістерден моральдық қанағаттануды ғана емес, сонымен қатар практикалық пайда әкеледі.

Әлемдік тәжірибе

Қазақстанның Герефорд республикалық палатасының директоры Ляззат Идрисова атап өткендей, бұл тұқым біздің елімізде өзін жақсы көрсетеді.

- Біріншіден, ол Қазақстандағы ұстау жағдайларына жақсы бейімделеді, екіншіден, жақсы салмақ қосады, - деп атап өтті Ляззат Идрисова (суретте). - Сондықтан Қазақстанда герефордтар саны тұрақты өсуде және асыл тұқымды малға сұраныс өте жоғары.

Шетелдік тұқымдар шетелден озық генетиканы әкелуге мүмкіндік беретін артықшылыққа ие. Герефордтарды өндірумен айналысатын Қазақстанның фермерлері де осы мүмкіндіктерді пайдалануда.

- Үздік бұқалардың ұрығы Қазақстанға Канада, АҚШ, Уругвайдан әкелінеді, - деп түсіндірді Ляззат Идрисова. - Біздің репродукторлар бұл мүмкіндікті пайдаланады. Нәтижесінде біздің бұқалар генетика бойынша шетелдіктерден кем түспейді.

«Ақселеу» ЖШС селекциялық жұмыста одан әрі ілгеріледі: өткен жылы мұнда Канададан эмбриондар әкелініп, сиырларына отырғызылды. Қазір төлді күтуде. Бұл технология тек әкелік жағынан ғана емес, сонымен қатар аналық жағынан да есептелген параметрлері бар төлді алуға мүмкіндік береді.

Сайып келгенде, Қазақстанда әлемдік деңгейдегі жануарлардың пайда болуы осы жерде, елде, «Асыл Түлік» компаниясында ұрықты айдауға және оны отандық фермаларға таратуға мүмкіндік береді. Бұл дозалар жоғары сапада шетелдіктерге қарағанда арзанырақ болады. Болашақта генетикалық материалды экспорттау да мүмкін – әсіресе, қазіргі таңда ет бағытындағы мал шаруашылығын дамытуға үлкен мән беріп отырған Өзбекстан мен Қырғызстан сияқты көршілес елдерге.

- Әрине, біздің фермерлердің өздері жоғары пайда әкелетін жақсы төлді алады, - деп атап өтті Ляззат Идрисова.

Айтпақшы, тамыз айында Қазақстаннан герефорд селекционерлерінің делегациясы Ирландиядағы герефорд тұқымының Еуропалық конференциясына қатысады. Сондай-ақ асыл тұқымды шаруашылықтарға сапарлар көзделеді. Бұл фермерлерге селекцияны дамытудағы халықаралық тәжірибемен жақынырақ танысуға мүмкіндік береді.

Сергей Буянов