Қытай Қазақстанда жемдік ұн өндірісінде ресейлік астықты пайдалануға тыйым салады

Фото көзі: ElDala.kz

Қазақстандық жемдік ұн экспорттаушылары қолданыстағы келісімшарттар бойынша жемдік ұнды жеткізуге қатысты Қытайдың жаңа талаптарына тап болуда. Нәтижесінде, нақты тұтынушылар үшін өндірілген өнімнің үлкен көлемі жөнелтуге дайын вагондарда тұрып қалады. Бұл жағдайға не себеп болды және ол астық пен оның қосалқы өнімдерінің бағасына қалай әсер етеді?

Үшінші код

Қазақстанда жемдік ұн өндірісінің белсенді дамуы екі жыл бұрын басталып, елдегі астық бағасын тұрақтандыру факторларының біріне айналды. Өйткені, ҚХР-ға жемдік ұнды жеткізуге баж салынбаса, Қазақстаннан азықтық ұнды әкелуге баж салынады.

Қазақстанда 2024 жылдың күзінде төмен сапалы (немесе тіпті санаттан тыс) бидай өнімінің үлкен көлемін ескере отырып, елде жемдік ұн өндіру үшін кең шикізат қоры қалыптасты. Сонымен қатар, тиімді бағамен. Бұл екі фактор саланың қарқынды дамуына әкелді.

Шын мәнінде, жемдік ұн бидай мен арпа ұнының қоспасы болып табылады. Оны Қытайға жеткізу үшін қазақстандық өндірушілер мен саудагерлер Қытайдың сертификаттау органдарынан екі код алды — бірі бидай ұны, екіншісі арпа ұны үшін. Және олар ешқандай қиындықсыз жұмыс істеді. Бірақ кенеттен, 2026 жылдың наурыз айының соңында қытайлықтар жемдік ұнға арналған бөлек, бірыңғай код енгізу туралы шешім қабылдады. Бұл жеткізілімнің құлдырауына әкелді.

Жеткізудің құлдырауы

- Бір кездері бидай мен арпа ұнының кодтарын алу және Қытайдың кедендік жеткізушілер тізіліміне кіру үшін көп уақыт кетті, - деді «Диқаншы» ұн тарту компаниясының (Петропавл) иесі Дмитрий Пампур. Мысалы, бізде бұл процесс бір жарым жыл уақыт алды. Комиссияның келуімен жабдықтар мен өндіріс процестеріне көптеген тексерулер жүргізілді. Біздің барлық жеткізуші компаниялар да осы жолмен жүрді. Қазір қытайлықтар жемдік ұнға жеке код енгізуді ұйғарған кезде, оны алуға Қазақстаннан 66 жеткізуші құжат тапсырды. Бірақ нәтижесінде тек 27 компания жаңа код алды. Олар тез арада кеден қызметінің тізіліміне енгізілді. Сонымен қатар, жылдам, қосымша процедураларсыз - бұрынғы тексерулер негізінде.

Тізімдегі қалған өтініш берушілер белгісіздік жағдайында — олардың кодтарды қашан алатыны және, тиісінше, Қытайға жеткізуді қашан қалпына келтіре алатыны белгісіз. Олардың көпшілігінің қытайлық сатып алушылармен келісімшарттары бар, ал өңделген жемдік ұн тек қоймаларда ғана емес, көбінесе вагондарда тұр. Қазіргі уақытта вагондарды баратын жеріне жіберудің ешқандай мүмкіндігі жоқ, және әр күн жай ғана тұйыққа тіреліп, айыппұлдармен шығындарға әкеледі.

Ресейлік астықсыз

Ең қызығы, бұл компаниялар негізінен жеткізушілер тізіліміне енгізіле ме? Қытай тарапы сертификаттау форматын өзгертіп қана қоймай, сонымен қатар қосымша талаптарды енгізеді, олардың сәйкес келмеуі ҚХР-ға жемдік ұнды жөнелтуге мүмкіндік бермейді.

- Қытай тарапынан қазақстандық жеткізушілер қанағаттандыруы тиіс талаптар келіп үлгерді, - деді Дмитрий Пампур. - Біріншіден, олар қазақстандық жемдік ұн өндірісінде ресейлік астықтың пайдаланылуына қарсы. Яғни, олар осылай жұмыс істегісі келеді: егер ұн Қазақстаннан болса, онда ол қазақстандық астықтан болуы керек. Олар қазір қазақстандық өнімдердің, соның ішінде ресейлік шикізатты пайдалану арқылы өндіріліп жатқан жағдайларды анықтауда. Оларға бұл ұнамайды.

Ұн (азықтық және жемдік) өндірісінде ресейлік астықты пайдалану нарықтағы баға жағдайына байланысты. Егер теңге бағамы жоғары болса немесе Ресейде астық өнімі үлкен болса, онда РФ-нан алынған бидай отандық астыққа қарағанда қазақстандық ұн тартушыларға тиімді бола бастайды. Алайда, соңғы жылы жағдай керісінше - теңге рубльге қатысты әлсіреді, ал Қазақстанның өз өнімі рекордтық көрсеткішке жетті. Сондықтан ресейлік астыққа сұраныс өте төмен болды. Жағдай өзгеруі мүмкін екені анық және Қытай ойын ережелерін ұзақ уақытқа орнатқысы келетіні анық.

Сапа мәселесі

- Екіншіден, Қытай жемдік ұн өндірісінде бидай, арпа және кебектен басқа өнімдердің қолданылуына қарсы, - деп жалғастырды Дмитрий Пампур Қытайдың жаңа талаптарын талдау барысында. - Бізде ақуызды арттыру үшін кейбір өндірушілер күнжара қосады, күлді арттыру үшін - бор және т.б. Қытай бұған қарсы - бұл сапа мәселесі. Сонымен қатар, үшінші талап - Қытай жемдік ұнды жеткізуші қандай да бір делдал емес, өндірушінің өзі болғанын қалайды.

Қытай тарапының талаптарының мәні түсінікті - қазақстандық жемдік ұн нарығын ашық ету және сонымен бірге өнімнің сапа стандарттарына сәйкестігін қамтамасыз ету. Тағы бір мәселе - қазақстандық диірмендер жаңа жағдайда жұмыс істей ала ма?

Бағасы көтеріледі

- Қытайдың үшінші талабында осындай нюанс бар: біздің көптеген диірмендер ҚҚС қайтаруды ескере отырып жұмыс істейді, - деп түсіндірді Дмитрий Пампур. - Ұн тартушылардың табысы төмен, ал экономика көбінесе ҚҚС-ты қайтаруға негізделеді, әйтпесе барлық жұмыс нөлге жуық болады. Егер өндірушілер өздері экспорттауға мәжбүр болса, онда олар ҚҚС қайтаруды рәсімдей алмайды. Содан кейін Қытайдың өзінде сатып алушылар Қазақстаннан жемдік ұн құнының өсуіне тап болуы мүмкін.

Қазақстандық жемдік ұн өндірушілері Қытайдың Қазақстаннан келетін жемдік ұнын тек Қытайдың өзі бақылайтын компанияларға ғана жеткізуге мүдделілігіне де алаңдайды. ҚР-да мұндай бірлескен кәсіпорындардың саны артып келе жатқаны құпия емес. Егер солай болса, уақыт өте келе Қазақстан тек ел аумағында жұмыс істейтін Қытай диірмендері үшін астық жеткізуші болып қала береді, ал қайта өңдеу толығымен қытайлық бизнестің қолында қалады. Және, тиісінше, өңдеуден түскен барлық қосымша құн оған түседі.

Бұл Қазақстан экономикасының мүддесіне сай келуі екіталай.

Сергей Буянов