Салмағы тоннаға жететін ангус Қазақстанның үздік бұқасы болып танылды

Фото көзі: ElDala.kz

Әлемдік деңгейдегі генетика Қазақстанның мал шаруашылығында кеңінен ұсынылған. Сонымен қатар, фермерлер жергілікті мал тұқымдарын (әулиекөл, қазақ ақбас, қалмақ) белсенді дамытып, үздік шетелдік тұқымдар - герефорд, ангус, обрак селекциясы үшін материал әкелуде. Бұл жұмыстың нәтижелерін еліміздің мал өсірушілері 17 шілдеде Jana Dala көрмесінде ұсынды, оның аясында «Қазақстанның үздік бұқасы-2026» байқауы өтті.

Жарыстың демеушісі жақында Көкшетауда Savory Premium брендімен жоғары тиімді жем өндірісін іске қосқан Unicorn Feed Limited жеке компаниясы болды.

Әлемдік деңгейдегі генетика

Қазақстанның үздік бұқасын таңдау Қазақстанда ұсынылған ет тұқымдарының чемпиондары кездескен финал болды. Алдын ала кезеңдер 16 және 17 шілдеде өтті, АҚШ-тың маманы, Монтана штатындағы нағыз американдық ковбой Уэстон Меррилл бас сарапшы болды.

Ол ең жақсы бұқаларды қатаң критерийлер бойынша анықтады, олардың негізгілерінің бірі тестикулалардың дамуы болды. Өйткені, байқауға ұсынылған барлық бұқалар асыл тұқымды болды және олардың негізгі міндеті - шаруашылықтарға сапалы төлді қамтамасыз ету.

Дене бітімі мен жүн жамылғысы бойынша тұқым стандарттарына сәйкестік, тұяқ саулығы және жасқа сай дене салмағы сияқты факторлар да ескерілді. Америкалық маман көрген малдың сапасына өте риза болды.

 - Мұндағы бұқалардың бәрі де жоғары сапалы болды, сондықтан олардың ішінен ең үздігін таңдау оңайға соқпады, — деді Уэстон Меррилл (суретте).

Ангус тұқымының чемпионын таңдау әсіресе қиын болды. Қазақстандық селекционерлер АҚШ пен Канададағы ең жақсы өндірушілердің тұқымын сатып алып, қолдан ұрықтандыруды белсенді қолданады. Олар мұны халықаралық сарапшылардың ұсыныстары бойынша жасайды және жоғары сапалы төлді алады. Сондықтан байқауға ұсынылған ангустар өз деңгейінде сол Монтанадағы беделді акуционда көрінетіндерден кем болмады.

- Мұнда мен барлық қазақстандық ангус селекционерлерінің нақты жоспары бар екенін көрдім және олар өз мал басын дамыта отырып, осы жоспарды ұстанады, - деп атап өтті Уэстон Меррилл.

Солтүстік Қазақстаннан шыққан жеңімпаз

Қазақстанның жетекші асыл тұқымды шаруашылықтары байқауға өздерінің ангус тұқымды ірі қара малын алып келді: «Мамбетов и К»  КТ (Солтүстік Қазақстан облысы), KazBeef Ltd (Ақмола облысы), «Атамекен-Агро Тимирязево» (СҚО), «Атамекен-Агро Шұқыркөл» (СҚО), «Құмқұдық» (Ақтөбе облысы) және Astyk PV (Павлодар облысы).

Жарыс екі жас тобында өтті - 18 айға дейінгі жас бұқалар және 18 айдан асқан бұқалар.

Нәтижесінде «Мамбетов и К» КТ-дан Доминик лақап атты бұқа кіші топта жеңімпаз болып танылды. Ол 17 айлық, салмағы 570 кг.

- Бұл бұқаның тереңдігі, ені және ұзындығы тамаша үйлесім тапқан, — деді Уэстон Меррилл жас бұқаның дене бітіміне баға бере отырып.

Ақмола облысының Мамай ауылындағы жоғары санатты асыл тұқымды шаруашылық — KazBeef Ltd. жарысқа ең мықтыларын шығарды. Соңғы 15 жыл ішінде жүргізілген мұқият селекция жұмыстарының арқасында мұнда ангус тұқымының қысқы және жазғы экстремалды температураларға төзімді ерекше түрі — Мамай түрі шығарылды. Жарыста ол екі жас санаты бойынша жеті бұқамен — Рамзес, Томас, Блейд, Блейз, Колумбус, Купер және Нұрманмен таныстырылды.

Естеріңізге сала кетейік, былтыр «Қазақстанның үздік бұқасы-2025» атағына KazBeef Ltd. компаниясының Маверик лақап атты бұқасы ие болған еді.

Жас қара алып

Алайда, Уэстон Меррилл атап өткендей, Қазақстанда ангус деңгейі өте жоғары және бәсекелестік қатал. Бұл жолы павлодарлық Astyk PV компаниясы ересек топтағы жетістігін атап өтті: осы асыл тұқымды өсірушінің Арчи бұқасы биылғы жылы ангус тұқымының чемпионы болып танылды. Ол 18 айлық, салмағы 935 кг. Мұндай жас бұқа үшін ерекше параметрлер.

Astyk PV ЖШС басшысы Руслан Смағұловтың айтуынша, Арчи бұқашығы 2025 жылы дүниеге келіп, қалған жас жануарлардың арасында тез ерекшелене бастады.

- Арчи енесінен бөлінген кезден-ақ бірден көзге түсті, сондықтан біз оны басқа он жас бұқамен бірге жарысқа дайындай бастадық, — деді Руслан Смағұлов (суретте). — Арчи тек дене бітімімен ғана емес, мінез-құлқымен де ерекшеленді: ол топтағы жетекке (арқанға) үйрете алмаған жалғыз бұқа болды. Енді біз көрмеге дәл осындай мінезді бұқаларды апару керек екеніне көз жеткіздік, өйткені олар көпшіліктің арасынан ерекшеленіп тұрады.

Үздіктердің азығы

Нәтижесінде Арчи «Қазақстанның үздік бұқасы-2026» атағын жеңіп алды. Оның иесіне бас жүлде — шаруашылықта сөзсіз кәдеге жарайтын трактор табыс етілді.

Арчи бұған дейін анықталған басқа тұқымдардың чемпиондары — Qazaq Aqbas, герефорд, әулиекөл, қалмақ және обрак тұқымдарының өкілдері тарапынан қатаң бәсекеге тап болды.

​

Олар да байқаудың лайықты жүлделерінен құр қалмады:

• герефорд тұқымының чемпионы Титан («Акселеу» ЖШС, СҚО) 1-ші орынға ие болды;
• төрешілер екінші орынды қазақтың ақбас тұқымының чемпионы - Багровый бұқасына («Новобратское и К» ЖШС, Ақмола облысы) берді;
• үшінші орынды қалмақ тұқымының чемпионы - Алау бұқасы («Торғай» ЖШС, Ақмола облысы) иеленді.

Жүлдегерлер жаңа Savory Premium зауытынан жем сатып алуға әртүрлі номиналдағы сертификаттар алды.

Қазақстанның үздік бұқасы ангус Арчи де Savory Premium-нан 1 млн теңгеге сертификат алды.

Табыстың үш тірегі

Айта кетейік, Көкшетауда орналасқан Savory Premium зауытының қатарында тек ет мал шаруашылығына ғана емес, сонымен қатар сүт, сондай-ақ құс және аквамәдениетке арналған жем де бар. Ал рациондар жануарлар мен құстардың түрлері бойынша ғана емес, сонымен қатар жыныстық және жас топтары және басқа параметрлер бойынша теңдестіріледі.

Бұл туралы Savory premium жем өндірушісінің коммерциялық директоры Абылайхан Ахметжанов (суретте) айтты.

- Біз Қазақстанның үздік бұқасын таңдау бойынша осы маңызды байқаудың демеушісі болуды шештік, өйткені еліміздің мал шаруашылығындағы әлеуеті зор, - деді Абылайхан Ахметжанов. - Біз нақты генетика мен аймақтық ерекшеліктерге бейімделген, мал азықтандыру мен азық рационын таңдауға қатысты ең үздік құрамдар мен тиімді шешімдерді енгізу арқылы саланың дамуына ықпал етеміз. Біз мал шаруашылығындағы жетістік үш негізгі тіректе: генетика, ветеринария, азық мөлшерінде сақталатынын жақсы түсінеміз. Жемде біз көп нәрсе бере аламыз. Барлық макро және микроэлементтерді дұрыс теңестіру маңызды және біздің компания қажетті сараптаманы бере алады. Сондықтан біз өз жұмысымызда дистрибуцияға емес, серіктес фермерлерді техникалық қолдауға баса назар аударамыз.

Айтпақшы, «Astyk PV» басшылығы Арчиді аукционда сатуды жоспарлап, одан 3–4 млн теңге түседі деп күткен болатын (қатарлы ангус асыл тұқымды бұқасы қазір 1,5 млн теңгеден басталады). Бірақ, өкінішке орай, аукцион болған жоқ. Сондықтан Ангус республикалық палатасы осындай жолды тапты: Арчи «Асыл Түлік» компаниясына ұрық алу үшін барады. Нәтижесінде, осы бірегей үлгінің құнды генетикасын өз шаруашылығындағы малдың сапасын жақсарту үшін кез-келген фермер сатып ала алады.

Сергей Буянов