Элеваторды таңдағанда қалай қателеспеуге болады?

Фото көзі: ElDala.kz

Осы маусымда Эль-Ниньо табиғи құбылысының дамуы Қазақстанда егін жинау кезеңінде жауын-шашын қаупін арттырады. Әрине, жақсылыққа үміттену керек, бірақ ең жаманына да дайындалу керек. Осыған байланысты, қолайсыз ауа райы жағдайында астықты дұрыс кептіріп, астық сақтау қоймасында сақтау маңызды болатыны анық.

Қиындықтарға тап болмас үшін дұрыс элеваторды қалай таңдауға болады? Бұл мәселе фермерлердің өздері үшін де, кейінірек сатуға астық алатын трейдерлер үшін де маңызды.

Бейне форматындағы толық шолуды біздің youtube арнамыздан көріңіз:

Тәуекел дәрежесі

Қазақстанда элеваторлардың астықты қабылдауға дайындығына кешенді тексерулер енгізу талқылануда. Олар жыл сайын 30 тамызға дейін өткізіледі деп күтілуде. Жаппай егін жинау басталғанға дейін бәрі дайын болуы маңызды: қоймалардың өзі, астық сапасын тексеретін зертханалар, салмақ жабдықтары және білікті қызметкерлер.

Фермерлер Ауыл шаруашылығы министрлігінің тексерулерді енгізу жөніндегі бастамасын қолдайды, өйткені қазір олар элеваторлармен өзара іс-қимылда үнемі қиындықтарға тап болады. Ең жиі кездесетін шағым - сақтауға қабылдау кезінде астықтың сапалық параметрлерін төмендету, сондай-ақ тапсырылатын астықтың салмағы туралы деректердің фермерлердің өз деректерімен сәйкес келмеуі. Бұл жағдайда фермер зертханалық талдаудың дұрыстығын да, элеватордағы таразылардың дұрыстығын да тексере алмайды. Мүмкін, тексерулерді енгізу жағдайды түзетуге мүмкіндік береді.

Астық қолхаттары бойынша элеваторлардан астық алатын трейдерлерге де қатысты. Олардың жиі айтатын шағымы - жөнелтілімдердің кешігуі. Сондай-ақ: оларға түбіртекте көрсетілгеннен басқа сападағы астық жөнелтіледі. Егер астық партиясы келісімшартта көрсетілгеннен төмен сапалы болса, оны сатып алушы трейдерден қабылдамау қаупі бар.

«Биыл біз Ақмола облысындағы астық элеваторында сапа мәселесіне тап болдық. Біз астықты қабылдап, сапа талдауын жүргіздік. Нәтижелері: «Дәннің ішінде де, ұнтақталған дәнінде де уыт иісі бар, және кейбір зақымдалған дәндер бар. Зиянкестер: 7 өлі қоңыз, 1 тірі қоңыз анықталды. Бөгде заттар: арамшөп қоспалары 1.2, дән қоспалары 4.1, зақымдалған дәндер 1.4». Бізге осындай астық келді, бірақ біз оны қайтардық. Содан кейін мен ойладым: олар бұл бидайды қайда жіберді? Олар оны шынымен біреуге жөнелтті ме?» - деді сауда компанияларының бірінің басшысы.

Трейдерлер нарықта сенімді беделі бар элеваторлармен ғана жұмыс істеуге тырысатынын атап өтті. Жоғарыда сипатталғандай жағдайлар бұл беделге нұқсан келтіреді.

Лицензияны тексеру

Азық-түлік корпорациясы бізге түсіндіргендей, Қазақстанда элеваторларды лицензиялау жүйесі бар. Лицензияның болуы, астықты сақтау бойынша техникалық жағынан да бәрі жақсы екендігіне кепілдік береді.

Барлық тізімді Agribonds порталынан табуға болады.

Сервисте Қазақстанның лицензияланған элеваторларының әрқайсысының мекенжайлары, телефондары және БСН бар.

«Мәртебесі» қойындысының арқасында элеваторлар тізімін үш санатқа бөлуге болады:

• белсенді
• лицензия кері алынды/қайтарылды
• бұғатталған

Әрине, бірінші қойындыдағы элеваторлар ең сенімді серіктестер болып саналады: реттеуші органдарға оларға ешқашан шағым түскен емес. Екінші топқа мәселелері болған, бірақ оларды шеше алған элеваторлар кіреді. Ал үшіншісі (қазіргі уақытта тек үш элеватор бар) лицензиялары қайтарып алынғандар.

Пайдалы ақпаратты Agribonds қызметіндегі «Аналитика» бөлімінен де алуға болады. Мысалы, элеваторлардың жүктемесі туралы деректерді көруге болады.

Мысалы, шілде айының соңында Қазақстанның лицензияланған АҚП 2 млн 449 мың тонна астық сақтаған (жалпы сыйымдылығы 13 млн 227 мың тонна). Сервис облыстар бойынша бөле отырып, қай элеваторда қанша астық сақталатынын көруге мүмкіндік береді. Ең көп сұранысқа ие элеваторлар нарық қатысушылары арасында жақсы беделге ие деп болжау қисынды.

Борышкерлер тізілімі

Бірақ элеваторлардың техникалық дайындығы мәселенің бір бөлігі ғана. Фермерлер де, трейдерлер де қаржылық міндеттемелерді бұзып қана қоймай, тікелей алаяқтыққа тап болатын жағдайлар бар.

«Бір кездері бізге Солтүстік Қазақстан облысындағы элеваторлардың бірінде астықсыз астық қолхаттары сатылды. Тек бес жылдан кейін ғана объектінің жаңа иелерінен қарыз алу мүмкін болды. Содан бері біздің қауіпсіздік қызметіміз элеватормен жұмыс жасамас бұрын оның сенімділігін тексереді», - деді трейдерлердің бірі.

Әлеуетті серіктестің қаржылық сенімділігін тексеруге көмекке арнайы мемлекеттік цифрлық қызметтер келуі мүмкін. Тексеру үшін компанияның БСН ғана қажет (оны жоғарыда аталған Agribonds қызметінен табуға болады).

Біріншіден, Мемлекеттік кірістер комитетінің порталын пайдаланып, элеватордың (немесе кез келген әлеуетті серіктестің) бюджеттік төлемдер бойынша қарызы бар-жоғын білуге болады. Қызметке сілтеме осында.

Екіншіден, Қазақстанның Әділет министрлігінің порталында «Борышкерлердің бірыңғай тізілімі» қызметі бар, ол болжамды серіктесіңізге қатысты борыштарды мәжбүрлеп өндіріп алу туралы әкімшілік іс қозғалған-қозғалмағанын білуге мүмкіндік береді. Сілтеме осында.

Егер сіз осы жерден жұмыс істегіңіз келетін элеватордың деректерін тапсаңыз, онда бұл тәуекелдер туралы ойлануға себеп болады.

Қорытындылай келе, ElDala.kz порталы Қазақстанның элеваторларының картасын жасады. Мұнда елдің әрбір АҚП туралы толық ақпаратты, соның ішінде қолда бар сақтау қуатын, мекенжайды, телефондарды және басқа да маңызды деректерді табуға болады.

Сергей Буянов