Әлемдік сиыр еті нарығындағы Қазақстанның болашағы қандай

Қазақстан әзірге сиыр етінің әлемдік нарығында маңызды ойыншы болып табылмайды, бұл ретте ел ІҚМ саны көп мемлекеттер тобына кіреді. Қазақстандық Turan мал өсірушілер қауымдастығының мәліметтері бойынша, ел 8,6 млн мал басы санымен 39-орынды иеленді. Алайда, бұл ресурс экспортқа және қайта өңдеуге айналмайды. Әлемдегі сиыр етіне сұраныстың артуын ескере отырып, бүгінде мал шаруашылығы саласы жаңа қиындықтар мен мүмкіндіктерге тап болады: сарапшылар оларды 14-15 ақпанда Dala.Camp Forum 2026 — Қазақстанның етті мал шаруашылығын дамытудың маңызды бағдарлары қалыптасатын халықаралық салалық алаңда талқылайды.

Қазақстандық Turan мал өсірушілер қауымдастығы және Dala.Camp кәсіби қоғамдастығының сарапшылары хабарлағандай, әлемде экспорттық бәсекелестік өсуде, ветеринарлық және өндірістік стандарттар өзгеруде, ал Қазақстан ішінде дамудың тұрақты және басқарылатын моделіне көшу қажеттілігі барған сайын байқалады.

Кең жайылымдары мен мал басының көптігінен басқа, Қазақстанның географиялық артықшылығы бар: логистикалық жеткізу картасының бағалауларына сәйкес, негізгі нарықтарға 2-10 күн ішінде қол жеткізуге болады, бұл елді алыс экспорттаушылардан ерекшелендіреді.

Turan қауымдастығындағы тежегіш факторлардың ішінде шикізат қоры мен қайта өңдеу арасындағы құрылымдық алшақтықты көрсетеді: аналитикалық материалдар ішкі нарықтағы сиыр етінің тапшылығын және ет өңдеу кәсіпорындарының жүктемесін растайды.

Өсудің негізгі кедергісі жеке қосалқы шаруашылықтардың (ЖҚШ) үстемдігі болып қала береді: мал басының басым бөлігі экспорттық тізбектерге интеграцияланбаған, әлсіз стандартталған және қаржыландыру мен басқаруға қол жетімділігі шектеулі сегментте шоғырланған.

Сарапшылар Қазақстанның экспорттық әлеуеті сұраныспен емес, саланың ішкі ұйымдастырылуымен — мал басының құрылымымен, стандарттау деңгейімен, басқарумен, кооперациямен шектелетінін атап өтті.

Қосымша тәуекел факторы баға құбылмалылығын күшейтетін және фермерлердің инвестициялық мотивациясын төмендететін тұрақты оффтейк механизмдерінің болмауы болып қала береді. Бұл ретте салаға инвестициялар фрагменттік сипатқа ие, ал өндірістік көрсеткіштер көбіне сонымен бірдей экономикалық нәтиже бермейді.

Осы және басқа мәселелер Dala.Camp Forum 2026 шарасында кәсіби талқылау тақырыбы болады. Форумның мақсаты – алдағы 10 жылға салаға қарқын беретін, оның мәдениетін қалыптастырып, дамуын айқындайтын күшті кәсіби платформа құру.

Форум Rixos Burabay-да «Қазақстанның ет индустриясындағы ірі қара: болашақтың жол картасы» тақырыбында өтеді. Іс-шара алаңында фермерлерді, репродукторларды, бордақылау алаңдарын, қайта өңдеушілерді, инвесторларды, салалық сарапшыларды, сондай-ақ мемлекеттік органдар мен халықаралық институттардың өкілдерін біріктіру жоспарланып отыр.

Форумға ҚР Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров та қатысады деп жоспарланып отыр, бұл осы шараның мемлекеттік және салалық күн тәртібін қалыптастыруда маңызды екенін көрсетеді. Іс-шараға Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Әзірбайжан, Тәжікстан, АҚШ, Бразилия, Голландия, Франция, БАӘ және Түркиядан 150-ге жуық делегат жиналады.

Форум бағдарламасында халықаралық ұйымдардың, бизнес пен салалық бірлестіктердің өкілдері бар:

• Монсеррат Арройо Курибрена – Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымы (ДЖДҰ) Бас директорының орынбасары;
• Еркін Тәтішев – Kusto Group директорлар кеңесінің төрағасы;
• Азамат Орумбаев – Kusto Agro бас директоры;
• Берік Арын – Азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі ислам ұйымының бас директоры;
• Галиб Абдулалиев – Әзірбайжан Республикасы Азық-түлік қауіпсіздігі агенттігінің жануарлар денсаулығы және биоқауіпсіздік департаментінің басшысы, бас ветеринар, Әзірбайжанның ұлттық делегаты, ДЖДҰ Еуропалық өңірлік комиссиясының вице-президенті;
• Мереке Тайтубаев – Орталық Азия бойынша ДЖДҰ субөңірлік өкілдігінің басшысы;
• Бауыржан Асанов – «ҰАҒББО» КеАҚ (Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы) Басқарма Төрағасы;
• Ердос Тапаев – TERRA компаниялар тобының бас директоры;
• Альфия Жексенбай – «Қазақстан Халық Банкі» АҚ заңды тұлғаларды цифрлық кредиттеу жөніндегі басқарушы директоры;
• Сырым Ертаев – «Қайып-Ата» ЖШС директоры;
• Дәурен Салықов – Қазақстан мал өсірушілер одағының директоры;
• Ержан Қожахметов – «Агро Семья» ЖШС директоры/құрылтайшысы;
• Медер Аматов – халықаралық деңгейдегі бизнес-тренер.

Форум бағдарламасы «Стратегиядан практикаға» қағидаты бойынша құрылған: бірінші күні қатысушылар Қазақстанның жаһандық ет нарығындағы орнын, саланың экспорттық әлеуетін, мемлекеттік қолдау шараларын, халықаралық ветеринариялық стандарттарды, инвестициялық және банктік күн тәртібін, сондай-ақ генетика мен биоқауіпсіздіктен әділ баға белгілеуге және нарықтық үйлестіруге дейінгі қосылған құн тізбегін қалыптастыруды талқылайды.

Екінші күн мал өсірушілерге арналған қолданбалы басқару құралдарына — ферманың қаржылық моделіне, турбуленттілік жағдайында пайда мен тиімділікті басқаруға, цифрландыруға және ЖИ қолдануға, басқару құзыреттерін дамытуға және бизнестің тұрақтылығындағы жеке брендтің рөліне арналады.

Форум сонымен қатар өңірлік және әлемдік нарықтар үшін премиум сиыр етін өндіру сегментіндегі Қазақстанның мүмкіндіктерін талдау алаңына айналады.

Форумның тағы бір маңызды ерекшелігі – оффтейк-келісімшарттар жүйесіне практикалық қол жетімділік. Сондай-ақ бағдарламада мал шаруашылығы және аралас салалар саласындағы жобалардың мамандандырылған питчинг-сессиясы бар.

«Қазақстанның етті мал шаруашылығы өзгерістер кезеңінде тұр. Сала экономика мен экспорттың тұрақты драйвері бола ала ма, әлде бөлшектелген және осал болып қала ма, мұның бәрі қазір қабылданып жатқан шешімдерге байланысты. Бұл тұрғыда Dala.Camp форумы – нарықтың архитектурасы мен оны дамытудың практикалық тетіктері қалыптасатын салалық жұмыстың бір бөлігі», – деп атап өтті Қазақстандық Turan мал өсірушілер қауымдастығының басқарма төрағасы, Dala.Camp жобасы құрамына кіретін Zengi Group компаниялар тобының жетекшісі Жәнібек Кенжебаев.