Қазақстанда киіктерден фермерлерге келтірілген шығын миллиардтаған теңгені құрайды

Фото көзі: Минэкологии РК

Қостанай облысындағы «Диевская» Агрофирмасында ғана 2025 жылы киіктердің егінге келтірген залалы 2,2 млрд теңгені құрады. Зардап шеккен шаруашылықтардың көп санын ескере отырып, шығындар мөлшері әсерлі, бірақ фермерлерде егінді сақтандыруға да, өтемақы алуға да мүмкіндігі жоқ. Жағдай шұғыл шешімді талап етеді, деп Қостанай облысының Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер қауымдастығында мәлімдеді.

Экология министрлігінің мәліметінше, киіктердің саны 4 млн бастан асты. Кейбір шаруашылықтарда егін шығыны 40%-ға жетеді, ал кейбір жағдайларда техника егіс алқаптарына шықпайды — жинайтын ештеңе жоқ.

«Өткен жылы фермерлер тіпті ондаған мың гектар алқаптарға комбайндарды шығармаған мысалдар бар. Егінді киіктер толығымен жойды. Бұл миллиардтаған шығындарды ешкім өтемейді», — деді «Диевская» Агрофирмасы» ЖШС басшысы, Қостанай облысының Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер қауымдастығының үйлестіру кеңесінің қатысушысы, ғылым докторы, ҚР Ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының толық мүшесі Олег Даниленко.

Қауымдастық жеке инвестицияларға ғана емес, мемлекеттік инвестицияларға да қауіп төніп тұрғанын атап өтті. Диевка ауылының инфрақұрылымына орасан зор бюджет қаражаты салынды: жолға - 2,5 млрд теңге, газға - 3 млрд теңге, мектепке - 700 млн теңге. Мұнда 600 адам жұмыс істейді, кәсіпорын 34 жыл бойы ғалымдармен бірлесіп элиталық мал шаруашылығын дамытып келеді.

«Тек 2025 жылы киіктерден 60 мың гектар егістікке келтірілген залал 2 млрд 221 млн теңгені құрады. Егер жағдай өзгермесе, бір-екі жылдан кейін аудандық бюджеттің 40% құрайтын салық төлеуші банкрот болады. Мұндай кәсіпорындар бір емес», — деп атап өтті Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер қауымдастығында.

Тағы бір мәселе - ветеринария. Киіктер санының одан әрі артуы - пастереллез эпизоотиясына тікелей жол. Өткен ғасырдың 70-ші жылдарындағыдай, жаппай өлім бірден орын алуы мүмкін. Сонымен қатар, суатта малға жұқтыру қаупі өте жоғары болып қала береді.

Ағымдағы жағдайды және одан әрі тәуекелдерді ескере отырып, аграршылар Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер қауымдастығынан бірқатар ұсыныстар енгізді:

1. Жабайы жануарлардан егістіктерді мемлекеттік сақтандыру тетігін енгізу және шығындарды өтеу тетігін әзірлеу.
2. Қасқырларды («дала санитарлары») атуды тоқтату және киіктердің санын ғылыми негізделген реттеуге көшу.
3. Зиянды өтеу үшін жауапты құрылымдарды анықтау және жабайы жануарлардың зақымдануын бағалау әдістемесін бекіту.

Бұл мәселені шешуді енді кейінге қалдыруға болмайды. Қауымдастық сарапшыларының пікірінше, бүгінде жерде жұмыс істейтіндердің мүдделерін қорғауды тек кешенді тәсіл ғана қамтамасыз етеді.

Айта кету керек, Экология министрлігінің мәліметтері бойынша, 2026 жылы төлдегеннен кейін Қазақстандағы киіктердің саны шамамен 5 миллионды құрайды. 2025 жылы басталған жануарлар санын реттеу популяцияға айтарлықтай әсер еткен жоқ. Ресми ақпарат бойынша, 1 шілдеден 30 қарашаға дейін 196 мыңға жуық киік ұсталды.