Қазақстанның астық экспорты табыстылығын жоғалтуда

Фото көзі: ElDala.kz

Қазақстанда астық экспортының қарқыны төмендеуде. Мұның себебі теңгенің нығаюы, сондай-ақ астық экспорттаушыларға ҚҚС қайтару сомасын қысқартуға қатысты 2026 жылғы қаңтарда күшіне енген салықтық өзгерістер болып табылады. Қазақстанның Астық одағының талдау комитетінің басшысы Евгений Карабановтың айтуынша, ішкі және экспорттық бағалар арасындағы алшақтықтың артуы экспорттаушыларға тіпті минималды пайдаға қол жеткізуге мүмкіндік бермейді.

«Ішкі нарықта сатып алуды негізінен жемдік ұнды өңдеушілер жүзеге асырады. Өткен аптада Қазақстанның Агроөнеркәсіптік кешеніндегі мемлекеттік инспекция комитеті нарық қатысушыларын Қытай Халық Республикасының Бас кеден басқармасымен (БКБ) Қытайға жем өнімдерін тек өндірушілер ғана емес, сонымен қатар трейдерлер де жеткізуге қатысты жасалған келісімдер туралы хабардар етті, бұл өнімдер тек БКБ тізіліміне енгізілген кәсіпорындарда өндірілуі тиіс. Бұл бидай мен арпаға деген сұраныстың жандануына әкеледі деп күтілуде», - деді Евгений Карабанов.

Астық одағының ақпараты бойынша, бидай мен арпаның ішкі нарықта да, өткен аптада экспортқа да бағасы айтарлықтай өзгерген жоқ.

Сондай-ақ, Евгений Карабанов астықты жөнелту қарқыны әлі де төмен екенін атап өтті. Сәуір айында барлық бағыттар бойынша астық жүктерін тасымалдаудың жалпы көлемі шамамен 1 млн тоннаны құрайды деп күтілуде, бұл 2026 жылғы наурыздан едәуір төмен, ол кезде барлық астық өнімдерінің экспорты 1 млн 152 мың тоннаны құрады. Бұл ретте Ресейден теміржол арқылы астық жүктерін импорттау көлемі сәуір айында 265 мың тоннаны құрады (наурызда 272 мың тонна болды).

Сонымен қатар, сарапшы наурыз - сәуір айларында сыртқы сатып алушылар үшін қазақстандық бидайдың қымбаттауымен (астық экспорттаушыларға ҚҚС қайтарудың 20% - ға дейін төмендеуі салдарынан) қазақстандық ұнның Орталық Азия елдерінің нарықтарына және Ауғанстанға белсенді экспорты жүргізілгенін хабарлады. Бұл осы елдердегі нарықтардың артық ұсынысына және соның салдарынан бірінші және жоғары сапалы ұн бағасының жергілікті деңгейде тоннасына 5 долларға төмендеуіне әкелді.

«Салық кодексіне енгізілген өзгерістермен және теңгенің үнемі нығаюымен байланысты теріс факторлар ішкі және экспорттық бағалар арасындағы алшақтықтың тереңдеуіне, экспорттаушыларды пайдадан айыруға және нәтижесінде экспорттың тоқырауына әкеліп соқтыруда. Осы жағымсыз факторларды, сондай-ақ маусымдықты ескере отырып, дәнді және майлы дақылдар экспортының одан әрі төмендеуі болжанады», - деп Евгений Карабанов қорытындылады.

Қазақстанның Астық одағының талдау комитетінің деректері бойынша астық бағасы 27 сәуірден 4 мамырға дейін (EXW - элеватор, 16% ҚҚС қоса алғанда) құрады:

• 3-сыныпты бидай (желімшесі 23-24%) - 95-98 мың теңге/тонна
• 3-сыныпты бидай (желімшесі 25-26%) - 96-100 мың теңге/тонна
• 3-сыныпты бидай (желімшесі 27%) - 104-107 мың теңге/тонна
• 3-сыныпты бидай (желімшесі 28-29%) - 110-114 мың теңге/тонна
• 3-сыныпты бидай (желімшесі 30+) - 121-125 мың теңге/тонна
• 4-сыныпты бидай - 94-96 мың теңге/тонна
• 5-сыныпты бидай - 92-94 мың теңге/тонна
• жемдік арпа - 90-93 мың теңге/тонна
• зығыр тұқымдары - 235-240 мың теңге/тонна

Экспорттық бағалар (USD/тонна):

• 3-сыныпты бидай (желімшесі 23-24 %) - 269-273 DAP Сарыағаш
• 3-сыныпты бидай (желімшесі 25-26%) - 273-277 DAP Сарыағаш
• 3-сыныпты бидай (желімшесі 27%) - 276-281 DAP Сарыағаш
• 3-сыныпты бидай (желімшесі 28-29%) - 290-295 DAP Сарыағаш
• 3-сыныпты бидай (желімшесі 30+) - 310-315
• 4-сыныпты бидай - 260-264 DAP Сарыағаш
• 5-сыныпты бидай - 255-259 DAP Сарыағаш
• арпа - 235-240 DAP Сарыағаш
• арпа - 255-260 FOB Ақтау
• арпа - 235-238 DAP Достық / Алтынкөл
• зығыр тұқымдары - 525-530 FCA-жөнелту станциясы

Бидай ұны (жеткізу шарттары DAP Сарыағаш, USD/t_:

• Қазақстандық ұн (Атта - ауған ұны) - 265-270
• 1-ші сұрыпты ұн - 310-315
• жоғары сапалы ұн - 400-405

Жемдік ұн (жеткізу шарттары DAP Алашанькоу/Қорғас, USD/t):

• протеин 12+% - 260-265