Қазақстанның қант нарығы: бағаның өсуіне негіз бар ма?

Соңғы апталарда Қазақстанның жекелеген өңірлерінде қанттың бөлшек сауда бағасының маусымдық өсуі байқалады. Бұл әдетте тұтынушылар мен нарыққа қатысушылар арасында өнімнің ықтимал тапшылығына және бағаның болашақтағы серпініне қатысты сұрақтар тудырады.

Қазақстанның Қант, тамақ және қайта өңдеу өнеркәсібі қауымдастығының бағалауы бойынша қазіргі уақытта қант тапшылығының пайда болуының объективті алғышарттары жоқ. Ішкі нарық өнімнің қажетті көлемімен қамтамасыз етілген, ал қолда бар қорлар, ішкі өндіріс және тұрақты импорттық жеткізілімдер ағымдағы сұранысты толығымен жабуға мүмкіндік береді.

Қант қоры жеткілікті болып қалады

Бүгінгі таңда елдегі қанттың жиынтық қоры шамамен 64 мың тоннаны құрайды. Оның 23,6 мың тоннасы тұрақтандыру қорларында, тағы 16 мың тоннасы отандық қант зауыттарында.

Қолда бар қорлар ішкі нарықты, оның ішінде сұраныстың дәстүрлі жазғы өсу кезеңінде тұрақты жабдықтауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Неліктен жазда қант бағасы көтеріледі

Бағаның байқалған динамикасы негізінен маусымдық сипатқа ие.

Жазда тұтынушылар тосап, компот және басқа да үй жағдайындағы консервацияны дайындау үшін қант сатып алуды көбейтеді, бұл сұраныстың уақытша артуына әкеледі.

Ұлттық статистика бюросының мәліметі бойынша, 8 шілдеде Қазақстандағы қанттың орташа бөлшек сауда бағасы бір килограмы үшін 450 теңгені құрады, ал өткен жылдың сәйкес кезеңінде ол бір килограмы үшін 430 теңгені құрады.

Бұл ретте бағаның ағымдағы деңгейі тұтастай алғанда өткен жылдардың жазғы кезеңдеріне тән маусымдық динамикаға сәйкес келеді.

Қазақстандық зауыттар өндірісті ұлғайтуды жалғастыруда

2026 жылы отандық кәсіпорындар 72 мың тоннаға жуық құрақ қантын өңдеді, одан 68 мың тонна ақ қант өндірілді.

Оның ішінде:

Жамбыл облысында 39 мың тонна өндірілді;

Жетісу облысында  - 29 мың тонна.

Импортталған құрақ қантын өңдеу отандық кәсіпорындарды жүктеудің және ішкі нарықта қосымша қант ұсынудың маңызды көзі болып қала береді. Бұл қант зауыттарына қант қызылшасын өңдеу маусымынан тыс уақытта өнім шығаруға және жыл бойына ішкі нарықты біркелкі қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Қант қызылшасының жаңа өнімі күзде өңделеді

Ағымдағы жылы қант қызылшасын егу көлемі 23%-ға - 17,8 мыңнан 21,9 мың гектарға дейін ұлғайды.

Жаңа егін жинау қыркүйек айында басталады. 2026 жылғы егіннің қант қызылшасынан отандық зауыттар 110-115 мың тонна қант өндіруді жоспарлап отыр.

Осылайша, қазірдің өзінде өндірілген құрақ шикізатынан 68 мың тонна қантты ескере отырып, ағымдағы жылы отандық кәсіпорындарда өндірістің жиынтық көлемі шамамен 180 мың тоннаны құрауы мүмкін.

Егіс алқаптарының өсуі және жаңа егіннің күтілетін түсімі қант саласын дамыту жөніндегі мемлекеттік саясатты іске асырудың маңызды элементтері болып табылады және ішкі нарықтағы отандық қант үлесін дәйекті ұлғайтуға бағытталған.

Импорт нарықтың маңызды құрамдас бөлігі болып қала береді

Өнеркәсіптік өңдеуді ескере отырып, Қазақстанда қантты жыл сайын тұтыну шамамен 500 мың тоннаны құрайды. Сондықтан отандық өндіріспен қатар ішкі нарықты қамтамасыз етуде импорттық жеткізілімдер маңызды рөл атқаруда.

2026 жылдың қаңтар-сәуір айларында елге 195,4 мың тонна қант импортталды. Жеткізудің орташа айлық көлемі 2025 жылғы 42 мың тоннадан ағымдағы жылы 49 мың тоннаға дейін ұлғайды.

Қазақстанға қанттың негізгі жеткізушілері Ресей мен Беларусь болып қала береді.

Импорт отандық өндіріс пен қантты жалпы тұтыну арасындағы алшақтықты өтеуге және ішкі нарықта қажетті ұсыныс теңгерімін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Тапшылықтың алғышарттары жоқ

Қазақстандық қант, тамақ және қайта өңдеу өнеркәсібі қауымдастығының бағалауы бойынша ішкі нарықтың тұрақтылығы бүгінде бірден бірнеше факторлармен қамтамасыз етіледі: жеткілікті ауыспалы қорлар, отандық қант зауыттарының тұрақты жұмысы, қүрақ қантын өңдеу, қант қызылшасының күтілетін өнімі және тұрақты импорттық жеткізілімдер.

«Ішкі нарықтағы жағдай болжамды және басқарылатын болып қала береді. Біз қант тапшылығына әкелуі мүмкін ешқандай факторларды көріп тұрған жоқпыз. Жекелеген өңірлерде байқалатын бағаның өсуі, ең алдымен, жазғы кезеңге тән сұраныстың маусымдық өсуімен байланысты», - деп атап өтті Қазақстанның Қант, тамақ және қайта өңдеу өнеркәсібі қауымдастығында.

Ауыспалы қант қорлары, құрақ қантын өңдейтін отандық қант зауыттарының тұрақты жұмысы, қант қызылшасының күтілетін жоғары өнімділігі және тұрақты импорттық жеткізілімдер ішкі нарықтағы сенімді ұсыныс теңгерімін құрайды. Бұл елдің қантқа деген қажеттілігін, оның ішінде сұраныстың маусымдық өсу кезеңін толық қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Осылайша, қант тапшылығының пайда болуының объективті алғышарттары, елдің азық-түлік қауіпсіздігі үшін тәуекелдер немесе бөлшек сауда бағасының одан әрі өсуі қазіргі уақытта байқалмайды.