Қазақстанда картоптың төмен өнімділігі күтілуде

Максим Щербак
Фото көзі: ElDala.kz

Биылғы маусымда ауа райы қазақстандық фермерлерге мол өнім алуға мүмкіндік бермеді, бірақ оларға егістіктерде қалған аз ғана өнімді оңай жинауға мүмкіндік беретін сияқты. Біз АгроКеруен Егін 2026-ны 1 қыркүйекте, әдетте егін жинау науқаны енді басталатын кезде бастадық. Бірақ биылғы маусымда егістіктердің 30%-ға дейіні бастырылды. Ал қыркүйек айына болжам өте қолайлы, бұл оларға тек дәнді дақылдарды ғана емес, сонымен қатар майлы дақылдар мен картопты да ысырапсыз және күйзеліссіз жинауға мүмкіндік береді. Ең болмағанда, айдың басында болжамдар осындай.

ElDala.kz командасы өз сапарын Павлодар облысында бастады. Тереңкөл ауданының Жаңабет ауылында Игорь Щербак 1993 жылы өзінің шағын шаруашылығын құрды. Ол жұмыс істеп, тәжірибе жинақтады, бірақ 2000 жылдары оның балалары - ұлдары Максим мен Владислав және қызы Алеся - жұмысқа қосылған кезде айтарлықтай өсім болды.

Қазір олар отбасының үш шаруашылығын басқарады: «Құндыз»,  «Щербак» және «Иртыш-Агро». Олардың әкесі жалпы басқаруды жүзеге асырады, себебі бірге жұмыс істеу бөлек жұмыс істеуге қарағанда әлдеқайда тиімді.

Суарудың артықшылықтары

Бүгінде шаруа қожалықтары жұмыс істейтін егістіктің жалпы ауданы 13 мың гектардан асады. Бұл аумақ шамамен жұмсақ бидай мен күнбағыс болып бөлінген. Ертіс өзенінің жақын орналасуына байланысты суару жүйесі 2015 жылы іске қосылды. Бүгінгі таңда айналмалы суару жүйелері шамамен 1000 гектар жерді суара алады.

Мұндағы негізгі дақыл - картоп, оған жыл сайын 300 га бөлінеді. Ауыспалы егістің қалған аумақтарына бидай, жүгері сияқты әртүрлі дақылдар егіледі, ал биыл 200 гектар жерге қыша егілді. Мақсат - топырақтың жағдайын жақсарту.

- Суарылатын картоп зиянкестер мен ауруларға, әсіресе зең ауруларына өте сезімтал, - деп түсіндірді Максим Щербак. Сондықтан биыл біз картопты қайтармас бұрын кейбір жерлерді сидерат - қышамен тазалап көруді шештік. Биыл біз оны екі рет септік - бір рет жазда, содан кейін гүлдегенге дейін дискіледік. Тамыз айында екінші рет септік, енді егістіктерде өскіндер пайда болып жатыр. Олар қысқа кетеді, ал көктемде біз оларды картоп отырғызбас бұрын топыраққа енгіземіз. Бұл бізге зиянды организмдердің көпшілігінен құтылуға көмектеседі.

Баламасы жоқ Гала

Қартоптың бір ғана «Гала» сорты өсіріледі. Ол өнімді және сақтау мерзімі ұзақ. Бұл маңызды, себебі шаруашылықтың өзінің 20 мың тонналық қоймасы бар, онда олар күзде барлық өнімін сақтайды. Бұл нарықтық бағалар ең төменгі деңгейде болған кезде өнімді егістіктен сату қажеттілігін жояды. Мысалы, қазір, жаппай жинау қарсаңында, Павлодар облысында баға тоннасына шамамен 90 мың теңгені құрайды. Фермерлерге жақсы экономика үшін кем дегенде 130 мың теңге қажет. Бұл деңгейге дейін ол тек көктемге дейін көтерілуі мүмкін. Айтпақшы, шаруашылық жоспарында - климаттық жабдықтарды орнатумен қойманы жаңғырту. Бұл картопты жазға дейін, бағасы одан да жақсы болған кезде жоғалтпай сақтауға мүмкіндік береді. Бірақ мұндай жағдайды пайдалану үшін жабдыққа ақша салу керек - заманауи қойма өте қымбат.

Айтпақшы, картоптың оңтайлы бағалары бойынша есептеулер 350 ц/га орташа өнімділікті күтуге негізделген. Егін жинау әлі басталған жоқ, бірақ жоғары өнім болмайтыны түсінікті. Әрине, суару ауа-райының кейбір қауіптерін болдырмайды және жауын-шашынға тәуелділікті азайтады. Бірақ ауа-райының әсерінен толықтай құтылу мүмкін емес. Оны ағымдағы маусым көрсетті, қолайлы көктем жаздың қатты күйзелісіне ұласты - температура ұзақ уақыт бойы 35 градустан жоғары болды. Бұл өсімдіктердің дамуының тежелуіне әкеледі. Оның ішінде топырақта картоп қатып қалады - ол жай өспейді. Енді бұл түйнектерден көрінеді - олар өте қарапайым. Сондықтан егін жиналады, бірақ рекордтық өнімді күтпеу керек.

Бос масақ

Басқа дақылдарға да қатысты; жазғы аптап ыстық олардың барлығына әсер етті. Мамырдың бірінші жартысында егілген ерте бидай егістіктері әсіресе қатты зардап шекті. Олар қазірдің өзінде жиналып қойылған, және бұл егістіктер орта есеппен гектарына 7 центнерден өнім берді. Бұл аймақтың әдеттегі өнімділігінен үштен бір бөлігіне аз. Тағы бір мәселе - бос масақтар - гүлдену кезіндегі ыстық тозаңды зарарсыздандырып, көптеген масақтардың үстіңгі қабатын дәннен бос қалдырды.

- Биылғы маусым біз үшін өте жақсы басталды, - деді Максим Щербак. - Өткен күзде жаңбыр жауып, көктемде топырақтың өте жақсы ылғалданғанын көрдік. Сондай-ақ, егіс жақсы өтті. Ерте жылыды, сәуірде біз арамшөптерге шығып, мамыр айында егуді бастадық. Біз науқанды оңтайлы уақытта аяқтадық. Бірақ жазда барлық жоспарларымызды шатастырған ыстық келді. Біз көктемде жақсы ылғалдануды көріп, қалыптасқан әлеуетті барынша іске асыра алатынымызға сенімді болдық. Біз тыңайтқыштар, агрохимия бойынша жеткізушілермен жұмыс жасадық, байыпты инвестиция салдық. Бірақ ауа райы өзгерістер енгізді, және біз бидай өнімі күткеннен төмен болатынын көріп отырмыз.

Кейінірек өсірілген егістіктер көбірек өнім беруі керек еді. Жеке сорттар да әсерлі болды — мысалы, «Уралосибирская» егістікке байланысты гектарына 10-14 ц өнім берді.

Жалпы, шаруашылық танымал «Омская-36» сияқты аймақтандырылған бидай сорттарына үміт артады. Қарқынды еуропалық сорттарды көрдік, бірақ олар Павлодар облысында жақсы нәтиже көрсете алмады — мұнда әрқашан ылғал тапшылығы болады, ал «еуропалық» сорттар құрғақшылықта толық әлеуетіне жете алмайды.

Ал суару кезінде олар өздерін жақсы көрсетеді, мұнда өнімділік көрсеткіштері 50-60 ц/га болуы мүмкін. Сондықтан суарудағы ауыспалы егіске еуропалық сұрыпталған бидай кіреді.

Бірақ тәлімдік жерде дәстүрлі сорттарды себу тиімдірек, олар аз мөлшерде болса да, тұрақтылығымен ерекшеленеді және астықтың жоғары сапасын қамтамасыз етеді. Айтпақшы, биылғы маусымда бидайдың сапасы өте жоғары, өйткені құрғақ ыстық жылдары желімшесі 28-ден 32%-ға дейін болады, құлау саны да қуантады. Яғни, бұл hi-pro астығы, ол үшін қазір нарықта тоннасына 118 мың теңгеге дейін жақсы баға ұсынылады.

Pioneer жақсы көрінеді

Жаздың аптап ыстығынан күнбағыс та зардап шекті, бұл соңғы жылдары шаруашылықтың экономикасын құтқаратын негізгі дақыл. Майлы дақылдар бағамен қуантады, олар үшін соңғы жылдары кемінде 200 мың теңге және одан да көп береді. Осы маусымда не болатыны әлі анық емес: егін жинау әлі басталған жоқ және жаңа егін бағасының қалыптасуы әлі алда.

Шаруашылық бірнеше өндірушілердің күнбағыс будандарын пайдаланады, соның ішінде осы маусымда Pioneer компаниясының үшеуін көрді: «ондық» (P63LE10), «жиырма бестік» (P64LE25) және «жүз отыздық» (P64LP130). Және олар бұған өкінген жоқ.

- «Ондық»- ерте пісетін будан, ол бірінші болып егілді және жаздың аптап ыстығынан қатты зардап шекті, - деп атап өтті Максим Щербак. - Бірақ қазір жағдайы жақсы. «Жиырма бестік» және «Жүз отыздық» кейінірек егілді, олар аз зардап шекті, ал қазір одан да жақсы көрінеді. Ал қандай өнім алатынымызды егін жинау нәтижесі көрсетеді.

Тұтастай алғанда, күнбағыс өнімі 14-15 ц/га деңгейінде күтіледі. Олар бұл дақылмен ұзақ уақыт бойы айналысады, жылдар бойы технологияны пысықтап, ауыспалы егістегі үлесін арттырды. Қазір «тұқым» 6 мың гектардан астам жерді алып жатыр дегенге келді және экономикалық тұрғыдан бұл шешім дұрыс. Аумақты одан әрі кеңейтуге мүмкіндік жоқ, және жұмыс қазір тұрақты өнім беретін және экономиканы ақтайтын оңтайлы ауылшаруашылық технологияларын әзірлеуге бағытталған — тыңайтқыштарға, өсімдіктерді қорғау құралдарына және тұқымдарға салынған үлкен инвестициялар өнімділікпен өтелуі керек.

Негізінде, бұл сауатты жұмыс істеуге тырысатын кез-келген шаруашылықтың міндеті - кез-келген ауа-райында тұрақты өнім алу, гектарға инвестиция мен қайтарым арасындағы тепе-теңдікті сақтау. Және, әрине, ауыспалы егістер мен тыңайтқыштарды қолдану арқылы топырақтың денсаулығы мен құнарлылығын сақтау.

ElDala.kz командасы Щербак отбасына маусымның сәтті аяқталуын тілейді! Біз жоба серіктестерінің қолдауымен JAC T9 пикапында АгроКеруен Егін 2026 бағыты бойынша әрі қарай жүреміз:

«Эридон Қазақстан» - әлемдегі ең үздік өндірушілердің агрохимия мен тұқымдарын жеткізуші

Pioneer Seeds - жоғары сапалы тұқым жеткізушісі

«Астық Транс» - астық таситын вагондардың жетекші операторы

JAC - Қазақстанға автокөліктердің ірі жеткізушілерінің қатарына кіретін Allur тобының бренді

Сергей Буянов