Біздің парақшамыздан Қазақстандағы агробизнестің соңғы жаңалықтарын бірінші болып біліп отырыңыз Facebook, арнада Telegram, бізге жазылыңыз Instagram немесе біздің пошталық жіберу.
Күзде Қазақстанда бидайдың бағасы қандай болады?
08:00
2026 жылғы егіс маусымында қазақстандық бидайдың бағасы тоннасына 100 мың теңге шамасында тұр. Бұл деңгей жаңа өнім кезінде сақтала ма, әлде нарық өзгеруі мүмкін бе? Бағаның көтерілетінін немесе төмендейтінін не анықтайды?
Бұл туралы ElDala.kz порталына Қазақстанның Астық одағының талдау комитетінің басшысы, қазақстандық ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасына апта сайын мониторинг жүргізетін танымал телеграм-арнаның авторы Евгений Карабанов айтып берді.
Сарапшымен біз серіктестеріміз «Эридон Қазақстан», «Астық Транс» және JAC қолдауымен өткізілген АгроКеруен Егістік 2026 финалында кездестік.
Бейне форматындағы толық сұхбатты біздің youtube арнамыздан көріңіз:
Қолайлы қалдық
Дәстүр бойынша, жаңа маусымның егін бағасына өткен жылдардағы астық пен майлы дақылдардың қалдықтары әсер етеді. Егер бұл қорлар үлкен болса, онда олар нарыққа қысым жасайды. 2025 жылы Қазақстан қолайлы ауа-райының арқасында жақсы өнім алды - тек бидай 19 млн тоннаға жуық бастырылды.
Алайда, Евгений Карабанов елдің элеваторларында 2026 жылдың қыркүйегіне дейін артық қалдықтар болады деп санамайды. Ол қорлардың оңтайлы көлемін 2 млн - 2,5 млн тонна деңгейінде болжайды. Яғни, нарықта жаңа өнімнің бағасына қысым болмауы мүмкін.
- Бұл біз үшін оңтайлы сандар, - деп атап өтті сарапшы. - Неліктен сандар «өзгермелі» - ол жазғы кезеңдегі біздің экспорт қарқынына, сондай-ақ Ресейден бізге астық әкелу қарқынына байланысты өзгеруі мүмкін. Сондықтан жарты миллион тонна ішінде ауытқулар болуы мүмкін.
Рекордтық экспорт
2025 жылғы өнім қайда «кетті» деген сұраққа жауап бере отырып, Евгений Карабанов рекордтық экспорт көрсеткіштерін атап өтті: кейбір айларда теміржол арқылы елден шамамен 1,5 млн тонна астық жүктері шыққан, дегенмен инфрақұрылымға түсетін максималды жүктеме айына 1 млн тонна деп есептеледі.
- Біз 2025 жылғы бидай өнімін таза салмақта 17,9 млн тоннаға бағалаймыз, бұл тауарлық астық, - деп атап өтті Евгений Карабанов. - Біздің бидайға Орталық Азия елдері тарапынан белсенді сұраныс болды. Ауғанстан біздің бидайды сатып алуды күрт арттырды - өткен маусыммен салыстырғанда 2,8 есе. Ал бидай экспортының жалпы өсімі 17%-ды құрап, 6 млн тонна болды. Егер бұған азықтық және жемдік ұн экспортының өскен көлемін қоссақ, біз 9,7 млн тонна - астық және астық баламасындағы ұн экспортының жалпы көлемін аламыз. Бұл ағымдағы маркетингтік жылдың жеті айында, 2025 жылдың қыркүйегінен 2026 жылдың наурызына дейін. Ал жыл бойы біз шамамен 13,5 млн тонна экспортты болжап отырмыз. Салыстыру үшін, өткен маркетингтік жылы 12,9 млн тонна болды.
Құтқарушы ұн
Ұн туралы айтатын болсақ: Қазақстанның Астық одағының мәліметтері бойынша, ағымдағы маркетингтік жылдың басынан бері азықтық ұн экспорты 8%-ға, жемдік ұн экспорты 30%-ға өсті. Жалпы алғанда, бүкіл маркетингтік жыл ішінде 3,2 млн тонна көлемінде жемдік ұн экспорты болжануда (өткен маусымда 2,2 млн тоннаға қарсы).
Әрине, егер жемдік ұнның негізгі сатып алушысы Қытай қандай да бір шектеулер қойса, бұл болжамдар орындалмауы мүмкін. Осыған ұқсас уақытша қиындықтар биыл бірнеше рет туындап, қайта өңдеушілерді алаңдатты. Қиындықтар қайтадан пайда болмайтынына кепілдік жоқ.
- Егер Қытайға жемдік ұн экспорты шектеулі болса, бұл біздің бидай нарығына қатты әсер етеді, - деп ескертті Евгений Карабанов. - Ауа райының қолайсыздығына байланысты сапасыз бидайдың, соның ішінде жаңбырдың салдарынан мөлдірлігін жоғалтқан қатты бидайдың көп мөлшерде өндірілуіне әкеп соққан жылдары жемдік ұн өндірісін дамыту біз үшін құтқарушы болды. Ақырында, бәрі жемдік ұнға кетті. Фермерлер де, біздің диірменшілер де пайда көрді, себебі олар бос тұрған қуаттарын пайдалана алды.
Егер қайта өңдеушілердің сұранысы төмендесе, бұл бағаларға қысым жасайды.
Мемлекеттің араласуы
Астық бағасының тағы бір тәуекелі - трейдерлер үшін ҚҚС қайтарымының төмендеуі: енді олар ҚҚС толық сомасының тек 20% немесе 16% орнына шамамен 3% қайтарады. Бұл - өнім бағасына минус, ағымдағы бағамен - тоннасына 8-10 мың теңге. Әзірге бұл әсер Иран соғысы кезінде бидайдың әлемдік бағасының өсуіне байланысты әлі көрінбейді. Бірақ қақтығыс аяқталып, бағалар төмендеген кезде, Қазақстанның ішкі нарығында да бидай бағасының төмендеуі ықтимал.
Сондай-ақ, мемлекет тарапынан астық нарығы үшін тағы бір жойқын «тосынсый» болуы мүмкін - тағы да тоннасына 30 доллар мөлшерінде бидайға экспорттық баждарды енгізу мүмкіндігін талқылау басталды. Егер бұл қабылданса (барлық сарапшылар бұған үзілді-кесілді қарсы сөйлеп қойғанымен), бидай бағасы осы баж мөлшеріне немесе тоннасына 15 мың теңгеге төмендейді. Ал бұл - қазақстандық фермерлер алатын табыстылықтың мөлшері.
Басқаша айтқанда, экспорттық баждарды енгізу астық өндірісінің табыстылығын жояды, соның салдарынан аграршылардың банкроттығы, ауылдағы жұмыс орындарының жоғалуы және ауылдардың қалаларға жаппай қоныс аударуы орын алуы мүмкін.
Кімге пайда әкеледі? Мүмкін, тек қысқа мерзімге арзан шикізат алатын диірменшілерге ғана. Бірақ бұл тек фермерлер қалған қорларын сатқанға дейін жалғасады. Осыдан кейін өңдеушілер бидай алқаптарының күрт азаюына байланысты шикізат қорын жоғалтады.
- Егер баждар енгізілсе, Қазақстан ұн экспортын жылына 100-200 мың тоннаға ғана арттыра алады, - деп түсіндірді Евгений Карабанов. - Бірақ бұл аз көлем үшін бүкіл нарықты бұзу керек пе? Ақылға келіп, баждар енгізілмейді деп үміттенемін.
Қорытынды болжам
Сондай-ақ Қазақстанда жаңа егіннің бидай бағасын қалыптастыруға теңгенің долларға және рубльге бағамы, Ресейдегі және Қазақстандағы егіннің көлемі әсер етеді. Барлық факторлардың әсері қыркүйекте, жаңа егінді жаппай жинау кезеңінде айқын болады.
- Қазіргі уақытта 3-сыныпты бидайдың тоннасы 100 мың теңгеге дейін тұрады, - деді Евгений Карабанов. - Біз бұл бағаны төмендететін және көтеретін факторларды тізімдедік. Ең алдымен, геосаясат - Иран мен Украинада соғыс жалғасады ма, жоқ па. Және басқаның бәрі. Бірақ егер біз орташа егінді жинасақ (әзірге бәрі осыған нұсқайды), онда қыркүйек айында өткен жылғы бидай бағасының бастапқы деңгейін көре аламыз - бұл 3 сыныпты бидай үшін 85 мың теңге/тонна. Бұл жақсы болар еді. Фермерлер үшін бұл жақсы емес шығар, бірақ нарық үшін бұл жаман емес. Әрі қарай жағдай көптеген факторларға байланысты болады.
