Жазда құрғақшылық, күзде жаңбыр: фермерлер жаңа аграрлық маусымда нені күтеді

Фото көзі: ElDala.kz

Қазақстанда көктемгі егіс қолайлы ауа райы жағдайында өтті. Аграршылар егу науқанын оңтайлы уақытта аяқтайды, ал көшеттердің пайда болуы үшін топырақтағы ылғал жеткілікті. Алайда, жаз бен күзге арналған болжамдар онша оптимистік емес. Фермерлер 2026 жылы табиғаттан және нарықтан нені күтеді?

Бейне форматындағы толық шолуды біздің youtube арнамыздан көріңіз:

Кесте бойынша егу

ElDala.kz командасы мамыр айында дәстүрлі АгроКеруен Егістік 2026 өткізді. Біз барлық негізгі аграрлық аймақтарға барып, оңтүстіктен шығысқа, шығыстан солтүстікке қарай бағыт алдық. Мамыр айында дала жұмыстары бірнеше күн бойы жауған жаңбырдан үзілді. Бірақ бұл бірнеше күнге кешігу мәселе тудырған жоқ, себебі егіс ертерек басталған болатын: биыл ауа райы тез жылынып, ылғал кете бастады, ал фермерлер әдеттегі уақыттан бір апта бұрын егістікке шықты. Мамыр айындағы кідіріс кестенің бұзылуына әкелмеді және мамыр айының соңына қарай Ауыл шаруашылығы министрлігі егіс шамамен 80% аяқталғанын, жоспарланған 23,8 млн гектардан 17 млн гектарға жуық егілгенін хабарлады.

Қазақстандағы егіс алқаптарының құрылымындағы негізгі дақыл бидай болып қалды - шамамен 12 млн га, тағы 3,6 млн га майлы дақылдар, ал 1 млн га - жемдік дақылдар. Сондай-ақ, фермерлер көкөністер мен картоп отырғызады, бұршақ дақылдарын егеді. Арпа егістің соңғы күндеріне қалды; оның егісі осы маусымда да өседі.

Үрейлі ауа райы болжамы

Мамыр айындағы жаңбырларға оралсақ, олар шамамен 20 мм ылғал берді, бір жерде көбірек, бір жерде азырақ. Ыстық ауа райы мен жел топырақты тез құрғатқандықтан, жауын-шашын қажет болды. Бірақ мұндай толықтыру көшет алу үшін жеткілікті ылғалды қамтамасыз етті.

Әрі қарай не болатыны белгісіз, бірақ болжамдар алаңдатарлық. Синоптиктер Эль-Ниньо табиғи құбылысының күшеюі мүмкін екенін ескертеді, бұл жазда құрғақшылыққа, ал күзде қажет емес кезде қатты жаңбыр жаууына әкеледі. Осыған ұқсас жағдай Қазақстанда бірнеше жыл бұрын, қыркүйек айында болды, дәл егін жинау маусымы кезінде бірнеше апта бойы жаңбыр жауды. Бұл егіннің сапасы мен көлемінің төмендеуіне әкелді. Сондықтан біз биылғы маусымда да егін жинаудың қиын жағдайларына дайын болуымыз керек.

Егін жинау бойынша күтулер

Әрине, бәрі ауа-райына байланысты емес, ал фермерлер күзде жақсы нәтиже алу үшін қажет нәрсенің бәрін жасауға тырысады. Бірақ мұнда да бәрі оңай емес: осы маусымда енгізуге жоспарланған 2,3 млн тонна арзандатылған минералды тыңайтқыштардың тек 1,3 млн тоннасы фермерлерге жеткізілді. Аграршылар бұған дейін өтініш берудегі қиындықтар туралы айтқан болатын - мысалы, наурыз айында қабылдау бірнеше күн ғана жүргізілді. Сондықтан себу басталғанға дейін бәрі бірдей тыңайтқыш ала алмады. Ал тыңайтқыштарды қолдану көлемінің ұлғаюы (плюс қолайлы ауа райы) қазақстандық фермерлерге өткен және алдыңғы маусымда орташа өнімділікті 12-ден 15 ц/га-ға дейін арттыруға және астық пен майлы дақылдардың рекордтық өнімін алуға мүмкіндік берді.

Тыңайтқышты қолдану көлемінің төмендеуі қолайсыз ауа-райымен қатар биылғы жылдың нәтижелеріне теріс әсер етуі мүмкін.

Бұған дейін АҚШ-тың USDA агенттігі өз болжамын айтқан болатын: биыл Қазақстанда бидай өнімі 2025 жылы 18 млн тоннаға қарағанда 14 млн тонна деңгейінде болады деп күтілуде. Минус 4 млн тонна - айтарлықтай құлдырау.

Нені өсіру тиімдірек

Жағдайдың екінші жағы - егін аз болған кезде, әдетте, ауылшаруашылық өнімдерінің бағасынан жоғары болады. Ал құрғақшылық жылдары астықтың сапасы жоғары. Бұл егіннің жетіспеушілігін өтей алады, егер ол орын алса.

Сондай-ақ, егіс алқаптарын әртараптандыру Қазақстанның аграршыларының экономикасын орнықты етеді. Бірнеше жыл бойы, АгроКеруендер кезінде біз майлы дақылдар алқаптарының белсенді түрде кеңеюін (бидай егістік алқаптарының бір мезгілде азаюымен) байқадық. Бұл майлы дақылдардың бидайға қарағанда екі немесе одан да көп есе жоғары өндірістік пайда әкелетіндігімен түсіндіріледі. Астық пен күнбағыс өсіру кезінде гектарға салынған инвестиция барған сайын жақындап келеді. Сонымен қатар, бұл дақылдардың өнімділігі салыстырмалы, күнбағыс бағасы тоннасына 200 мың теңгеден жоғары, ал бидайға 100 мың теңгеге дейін жетпейді.

2026 жылғы АгроКеруен Егістік аяқталғаннан кейін жаңа аграрлық маусымының басталуының көрінісі осындай. Барлық фермерлерге маусымға сәттілік тілейміз және жобаны қолдағаны үшін серіктестерімізге алғыс айтамыз:

- «Эридон Қазақстан» компаниясы - агрохимия жеткізушісі

- «Астық Транс» компаниясы - астық тасымалдаушы вагондардың операторы

- JAC компаниясы - Қазақстандағы ең ірі автокөлік жеткізушілерінің бірі.

Сергей Буянов