Өнделген өнімдердің экспорты Қазақстанның астық саласының жаңа өсу нүктесіне айналуда

Соңғы жылдары қазақстандық астық саласы сапалы трансформацияны бастан кешуде. Егер бұрын негізгі экспорттық тауар астық болса, бүгінде терең өңделген өнімдер маңызды рөл атқара бастады. Дәл осы бағыт Мемлекет басшысының алға қойған стратегиялық міндетіне — шикізат экспортынан қосылған құны жоғары өнім экспортына біртіндеп көшуге сәйкес келеді.

Теміржол тасымалы статистикасы бұл процестің жүріп жатқанын растайды. Маркетингтік жылдың қорытындысы бойынша (қыркүйек–маусым) өнделген өнімдерінің экспорты 9%-ға өсіп, бір жыл бұрынғы 1,773 млн тоннаға қарағанда 1,935 млн тоннаға жетті. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығының нәтижелері ерекше айқын: экспорт 20%-ға өсті, ал тек маусым айында өсім өткен жылдың сәйкес айына қарағанда 34%-ды құрады.

Бұл сандар тасымалдаудың физикалық көлемінің ұлғаюын ғана көрсетпейді. Олар қайта өңдеу өнеркәсібінің дамуын, жаңа жұмыс орындарын құруды, қосылған құнның өсуін және сыртқы нарықтарда қазақстандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруды көрсетеді.

Бүгінгі таңда қайта өңдеу өнімдерін тасымалдау көлемі жыл сайын артып келеді және астық экспортының жартысына бірте-бірте жақындап келеді. Бұл отандық қайта өңдеу секторының агроөнеркәсіптік кешен дамуының дербес қозғаушы күшіне айналып келе жатқанын көрсетеді.

Дәстүрлі экспорттық нарықтарда ерекше өсім байқалады. Маркетингтік жылдың қорытындысы бойынша Ауғанстанға өнделген өнімдерді жеткізу 23%-ға, ал 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында — бірден 57%-ға ұлғайды. Қазақстандық өнімдер жоғары сапа мен жеткізілім тұрақтылығының арқасында сұранысқа ие болып қалатын Орталық Азия нарықтарында да сенімді өсу сақталып отыр.

Қайта өңдеу өнімдерін тасымалдаудың өсуінің артында елдің аграрлық экспортында қосылған құны жоғары өнімнің үлесін арттыруға бағытталған дәйекті мемлекеттік саясат тұр.

Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі отандық қайта өңдеуді дамыту, кәсіпорындарды жаңғырту және саланың экспорттық әлеуетін кеңейту үшін жағдайлар жасау жөнінде жүйелі жұмыс жүргізуде.

Көлік министрлігі мен «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ осы өсімнің логистикалық негізін қамтамасыз етеді. Халықаралық көлік дәліздерін дамыту, шекаралық инфрақұрылымның өткізу қабілетін арттыру және нарық қатысушыларымен тұрақты өзара іс-қимыл жасау өңдеу кәсіпорындарына экспорттық жеткізілімдерді сенімді түрде арттыруға мүмкіндік береді.

Дәл осы мемлекеттік органдар мен бизнестің дәйекті жұмысы Мемлекет басшысының агроөнеркәсіптік кешен экспортындағы өңделген өнімнің үлесін 70%-ға дейін ұлғайту жөніндегі тапсырмасын іске асыру үшін қажетті жағдайлар жасайды.

Алайда, қол жеткізілген нәтижелер тек бастамасы ғана. Қазақстанның жеткілікті шикізат қоры, заманауи қайта өңдеу қуаттары және тиімді географиялық жағдайы бар. Астықты терең өңдеуді одан әрі дамыту, қосылған құны жоғары өнімдер өндіру және экспорттық географияны кеңейту отандық агроөнеркәсіптік кешенді сапалы жаңа деңгейге шығаруға қабілетті.

Қайта өңдеуді дамыту автоматты түрде заманауи логистикалық шешімдерге, мамандандырылған жылжымалы құрамға және халықаралық көлік дәліздерінің тиімді жұмысына сұраныстың өсуін білдіреді. Сондықтан қайта өңдеуді дамыту және көлік инфрақұрылымын дамыту қатар жүруі тиіс.

Қазақстан әлемдегі ең ірі астық экспорттаушылардың бірі бола алатынын қазірдің өзінде дәлелдеді. Келесі стратегиялық мақсат — терең өңделген өнімдердің жетекші экспорттаушыларының бірі болу. Ағымдағы динамикаға сүйене отырып, бұл мақсатқа қол жеткізуге болады.

Қазақстанның Астық өңдеушілер одағының мүшесі, «Sinegor Grain» ЖШС Бақылау кеңесінің мүшесі Жандос Қуанышев.