Біздің парақшамыздан Қазақстандағы агробизнестің соңғы жаңалықтарын бірінші болып біліп отырыңыз Facebook, арнада Telegram, бізге жазылыңыз Instagram немесе біздің пошталық жіберу.
Күнбағыс бағасының төмендеуі Қазақстандағы тұқым нарығын өзгертуде
Кеше
Қазақстанда күнбағыс егістігінің көлемі ұлғайған сайын тұқымға деген сұраныс та артып келеді. Нарықта отандық және шетелдік өндірушілер бар, сондықтан олардың ұсыныстарының ішінен таңдау оңай емес. Егіс материалын таңдағанда қандай жайттарға назар аудару керектігін ElDala.kz порталына KazAgroFarm-2026 көрмесінде «Б-Агро» компаниясының директоры Данил Воропай айтып берді.
Кеңістіктік оқшаулау
Кез келген мемлекет аграрлық секторды өндіріс құралдарымен барынша қамтамасыз етуге ұмтылады, өйткені бұл өндірістің табыстылығын арттыруға мүмкіндік береді. Қазақстанның тұқым өндіру саласында бұл мақсатқа жетуіне әлі де біраз уақыт қажет. Сала халықаралық өндірушілерге айтарлықтай тәуелді болып отыр.
Дегенмен, елімізде баға мен сапаның оңтайлы арақатынасын ұсынатын жоғары сапалы тұқым өндіретін отандық компаниялар да пайда болуда. «Б-Агро» — осындай компаниялардың бірі. Ол Қазақстанда күнбағыстың будан тұқымдарын өсіреді, кейін Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданының Привольное ауылындағы өз зауытында тұқымдарды кешенді өңдеуден өткізіп, елдің әртүрлі өңірлеріндегі клиенттерге жеткізу үшін қаптайды.
– Қазақстанда күнбағыс будандарының тұқым өндірісін жергіліктендірумен 2018 жылдан бері айналысып келеміз. Ата-аналық формаларды шетелден сатып алып, будандастыру учаскелерін өз жерімізде орналастырамыз. Өнімді жинап, өңдеуден өткіземіз де, дайын тұқымдарды нарыққа ұсынамыз, – деді Данил Воропай.
«Б-Агро» тұқым қаптайтын жеке зауытын 2023 жылы іске қосты. Оның қуаты нарықтың өсіп келе жатқан сұранысын қанағаттандыру үшін тұқымның үлкен көлемін өңдеуге мүмкіндік береді. Алайда қазір тұқым өсіру кезінде қиындық туындап отыр. Будандастыру учаскелеріне кеңістіктік оқшаулау қажет, ал күнбағыс егістіктерінің көбеюіне байланысты көршілес алқаптардан алыс жер табу қиындаған.
– Бұрын тұқымның бір бөлігін Талдықорған маңында өсіретінбіз. Қазір ол жерде де мұндай мүмкіндік жоқ, өйткені айналаның бәрінде күнбағыс егістіктері бар, – деді Данил Воропай. – Бүгінде отандық өндірісті кеңейтуге кедергі келтіретін негізгі мәселе – тұқым шаруашылығы аймақтарын тиісті деңгейде реттеудің болмауы. Сондықтан дала аймақтарына көшуге және сол жерлерде суару жүйелерін орнатуға мәжбүрміз. Бұл қомақты инвестицияны қажет етеді. Қазір будандастыру учаскелеріне арналған 650 гектар суармалы жеріміз бар. Биыл тағы 265 гектар жерді іске қосуды жоспарлап отырмыз.
Нарық үлесі
Данил Воропайдың бағалауынша, бүгінде Қазақстан нарығындағы отандық күнбағыс тұқымдарының үлесі небәрі 30%-ға жуық. Оның үстіне бұл үлес жыл сайын қысқарып, импорттық тұқымдардың үлесі артып келеді. Бір жағынан, бұл фермерлер үшін тиімді, өйткені олардың таңдау мүмкіндігі кеңейеді. Екінші жағынан, бәсекелестік жағдайында отандық тұқым шаруашылығының дамуына мүмкіндік беру үшін мемлекет тарапынан неғұрлым белсенді қолдау қажет.
– Қазір біздің нарық барынша ашық. Әлемнің басқа елдерінде тұқымды тіркеусіз әкелуге мүмкіндік беретін мұндай жағдай бар ма, білмеймін. Барлық елде тұқымдардың тізілімі бар және оларды импорттау осы тізілімге сәйкес қатаң реттеледі. Ал қолданыстағы ережелер бойынша кез келген сорт пен буданның тұқымын елге әкелуге болады, бірақ ресми түрде тек мемлекеттік тізілімге енгізілген сорттар мен будандарды ғана көбейтуге рұқсат етіледі. Бұл жергілікті тұқым өндірушілер үшін мүлдем әділ емес, – деп түйіндеді Данил Воропай.
Еуропалық генетика
«Б-Агро» мұны жақсы түсінеді, сондықтан тұқым сапасына ерекше мән береді. Бұл жұмыс барлық кезеңді қамтиды: ата-аналық формалар үшін озық еуропалық генетика таңдалып, тұқымдар компанияның Be ready деп аталатын жеке технологиясы бойынша өңделеді. Компания KazAgroFarm-2026 көрмесінде дәл осы технологияны таныстырды.
– Біздің барлық үдерісімізді Франциядан келген тәжірибелі маман қадағалайды. Ол өсіру кезеңінде бізге тұрақты түрде келіп, атқарылып жатқан жұмыстардың сапасын бақылайды. Осылайша, біз Францияның генетикасын ғана емес, тәжірибе мен білімді де меңгереміз, – деді Данил Воропай.
Қазір «Б-Агро» желісінде күнбағыстың төрт буданы бар. Оның екеуі Clearfield Plus технологиясына арналған («Светлана КЛП» және «ЕС Генезис»), ал қалған екеуі Express технологиясы бойынша өсіріледі («Экселент» және НСХ8005).
– Біз нарыққа орташа баға сегментіндегі өнімді ұсынуға тырыстық. Тауарлық күнбағыстың сатып алу бағасы төмендеп жатқанын көріп отырмыз. Демек, фермерлер шығындарын қысқартуға мәжбүр болады. Сондықтан орташа баға сегментіндегі тұқымдарға сұраныс артады деп ойлаймыз, – деп түсіндірді Данил Воропай.
Ірі халықаралық өндірушілердің премиум санатындағы будандары шынымен де жоғары өнімділік әлеуетіне ие болуы мүмкін. Алайда ылғал тапшылығы жағдайында бұл әлеуетті толық пайдалану көбіне мүмкін болмайды. Мұндай жағдайда орташа баға сегментіндегі отандық тұқымдар тиімді балама бола алады.
Be ready
«Б-Агро» тұқымдарының әлеуетін толық ашуға компанияның Be ready деп аталатын жеке өңдеу технологиясы көмектеседі. Тұқымдар тазартылып, калибрленгеннен кейін өсу стимуляторлары, инсектицидтер, фунгицидтер және бояғыш кіретін препараттар қоспасымен өңделеді. Қоспа құрамында тұқымның сепкіш аппараттан жеңіл өтуіне көмектесетін тальк те бар. Осыдан кейін тұқымдар қапталады және егіс алдында қосымша өңдеуді қажет етпейді.
– Биылғы егін жинаудың алдын ала нәтижелері бізде бар. Барлық буданымыз жақсы бағаланды. Әсіресе Шығыс Қазақстан және Павлодар облыстарында егілген «Экселент» буданын атап өтуге болады. Бағасы әлдеқайда жоғары импорттық будандармен салыстырғанда ол орташа көрсеткіштерімен сенімді нәтиже көрсетті. Фермерлер күнбағыстың сапасына да, өнімділігіне де көңілі толады. Біз үшін фермерлердің үмітін ақтау маңызды. Өйткені, қайталап айтайын, тұқым нарығымыз ашық әрі серпінді, бәсекелестік деңгейі өте жоғары, – деді Данил Воропай.
Әр гектардан барынша
Биылғы маусымда тауарлық күнбағыс бағасына қатысты күтулер де біршама ұстамды. Ресейде күнбағыстың бір тоннасы шамамен 28 мың рубль тұрады. Осыған байланысты Қазақстанда да баға тоннасына 150–160 мың теңге шамасында қалыптасуы мүмкін деген болжам бар.
– Бұрынғыдай өте жоғары бағаны күтудің қажеті жоқ сияқты. Қазақстанда күнбағыс алқаптарының көлемі де, өнімділігі де артып келеді. Оның үстіне, Ресейде рекордтық өнім жиналды. Бұл фактор біздің нарыққа да әсер етеді: Ресейдің күнбағысы мен күнбағыс майы Қазақстанға да, біз үшін дәстүрлі экспорттық нарықтарға да жеткізіледі. Осындай жағдайда кейбір өңдеуші кәсіпорындар нарықтағы бағаның қалай қалыптасатынын болжай алмай, күнбағыс сатып алуды уақытша тоқтатып отыр. Жаппай егін жинау аяқталғаннан кейін қазіргі деңгеймен салыстырғанда бағаның аздап өсуі мүмкін, бірақ айтарлықтай жоғарылайды деп ойламаймын, – деді Данил Воропай.
Осылайша, қазіргі жағдайда фермерлер өндіріс экономикасын әр гектардан барынша мол қайтарым алатындай етіп жоспарлауы керек, бірақ сонымен бірге құны бойынша оңтайлы тұқымдарды таңдауы керек.
