Біздің парақшамыздан Қазақстандағы агробизнестің соңғы жаңалықтарын бірінші болып біліп отырыңыз Facebook, арнада Telegram, бізге жазылыңыз Instagram немесе біздің пошталық жіберу.
Қазақстандық үздік генетикалық бұқаларын қайдан сатып алуға болады
08:00
Ірі қара және ұсақ мал тұқымының 6,5 млн дозасына генетикалық банк - Қазақстанның мал шаруашылығының алтын қоры. Ол Астанадан бес минуттық жерде орналасқан Қосшы қаласындағы «Асыл Түлік» асыл тұқымды мал шаруашылығы ісі жөніндегі республикалық орталығында орналасқан. Онда 22 ІҚМ мен 13 ұсақ мал тұқымының ұрықтары сақталады.
ҰАҒББО құрамына кіретін «Асыл түлік» компаниясының басшысы Болат Сейсенов ElDala.kz порталына берген сұхбатында қазақстандық мал тұқымдарының үздік генетикасы қалай сақталып, көбейетіні туралы айтып берді.
Бейне форматындағы толық репортажды біздің youtube арнамыздан көріңіз:
Сапаға назар аудару
«Асыл Түлік» 2010 жылдан бері жұмыс істейді, бірақ іс жүзінде Қосшыдағы асыл тұқымды орталық әлдеқайда ертерек құрылған. Бүгінде бұл ІҚМ және ұсақ мал тұқымының үздік материалын алуды, сақтауды және сатуды жүзеге асыратын Орталық Азиядағы ең ірі асыл тұқымды кәсіпорын. Үкімет 2026-2030 жылдарға арналған мал шаруашылығын дамытудың Кешенді жоспарын іске қосқаннан кейін озық генетиканың құндылығы әсіресе айқын көрініп тұр. Қолдан ұрықтандыруды пайдалану - Қазақстандағы мал басының сапасын арттырудың ең арзан әрі тиімді тәсілі.
- Кешенді жоспарда көрсетілген көрсеткіштерге қол жеткізіледі деп үміттенеміз, - деп атап өтті Болат Сейсенов (суретте). - Менің ойымша, малдың сандық өсуі туралы ғана емес, оның сапасы туралы да ойлану керек. Біз бүкіл әлемде мал өсіруде қолданылатын жаңа технологияларды енгізуіміз керек - бұл бір жынысты ұрық және эмбрион трансплантациясы. Біз осы кетіп бара жатқан пойызға мінуіміз керек, себебі әлем әлдеқайда алға кетіп барады. Біз мұнда ғылымды да, тәжірибені де жетілдіруіміз керек.
Сарапшы малды генотиптеу жүйесін енгізудің маңыздылығын атап өтті, бұл ата-аналардың индекстері бойынша төл сапасын болжауға мүмкіндік береді. Бұзаудың өнімділігі мен басқа да қасиеттерін түсіну үшін оның екі немесе үш жасқа дейін өсуін күтпей, белгіленген параметрлердегі ірі қара малды алуға мүмкіндік береді. Генотиптеу алдын-ала жарамсызын шығаруға және үздік генетиканы таратуға мүмкіндік береді.
- Бұл олқылықты жою үшін бірінші кезекте мамандар даярлау қажет, - деді Болат Сейсенов. - Екіншіден, бизнеске жоғары сапалы мал өсіру қажет екенін түсінуге көмектесуіміз керек. Бұл бізге шетелден емес, өз генетикамызға негізделген мал шаруашылығын дамытуға мүмкіндік береді. Біз сияқты орталықтар барлық аймақтарда пайда болып, үздік тұқымдардан ұрық алуы керек. Сол кезде біз мультипликативті оң нәтиже аламыз: малдың денсаулығын жақсарту, өнімділікті арттыру, бақылауды жақсарту.
Танымал тұқымдар
«Асыл Түлікте» ірі қара және ұсақ мал бойынша ұрық алу қатар жүруде. Рас, қошқарлармен жұмыс негізінен күзде өтеді. Негізінен еділбай тұқымы мен дорпер сұранысқа ие.
Ал қазір, көктемде бұқаларға басты назар аударылады. Мұнда 90% - бұл етті бұқалар. Оның ішінде қазақтың ақбас тұқымы басымдыққа ие. Әулиекөл тұқымының өндірушісі де бар: әзірге ол жалғыз, бірақ қазір карантинде «Диевская» Агрофирмасынан тағы 10 әулиекөл бұқасы бар, олар жақын арада ұрық алуға шығады. Олардың ұрығына сұраныс жоғары.
«Асыл Түлік» сүтті тұқымдарының ішінде әлемдегі ең танымалдары - голштин және симментал. Сонымен қатар, соңғы уақытта алатау тұқымына сұраныс артты - бұл жайлауда жазғы жайылымға жарамды қазақстандық мал. Сондықтан оңтүстік өңірлердің фермерлері алатаулықтарға назар аударады. Қазір «Асыл Түлікте» алатау тұқымының үш жас бұқасы бар, олардың лақап аты «Х» әріпінен басталады, өйткені олар «Хильниченко и К» сүт фермасынан (Жетісу облысы) шыққан. Ересек жасқа жеткенде олардан да ұрық алынатын болады.
Соған қарамастан, негізінен Қазақстанның сүт фермалары импорттық ұрықты пайдаланады. Отандық шаруа қожалықтары мен «Асыл Түліктің» өзі үшін үлкен әлеует бар. Қазақстанда әлемдік деңгейдегі генетикасы бар сүтті мал бар және бұл генетиканы импортқа балама құра отырып тарату қажет.
Qazaq Aqbas рекордсмендері
Бірақ соған қарамастан, басты назар етті малға аударылады. Қазір «Асыл Түлікте» ұсталатын жиырма бұқаның басым бөлігі - Qazaq Aqbas. Олар Орталыққа әртүрлі жолдармен түседі: фермерлердің өздері аукционда сатып алып, ұрықты сату арқылы шығындарды өтеу үшін осында береді. Мамандардың өздері фермаларда таңдайды, таңдауды Республикалық тұқымдар палаталарымен үйлестіреді. Еліміздің барлық мал өсірушілеріне қазақтың ақбас тұқымды бұқалары, мысалы, қазір ұрық алуда тұрған Алпан лақап атты бұқа сияқтылар жақсы таныс. Жақында істен шыққан, бірақ генетикасы көптеген шаруашылықтарға малдың сапасын жақсартуға көмектескен әйгілі Ринг және Полёт бұқалары танымал.
«Асыл Түлік» шетелдік селекция тұқымдарының ұрығын алады, оған да сұраныс бар.
Бұқаның көңіл-күйі
Болат Сейсенов атап өткендей, сапалы ұрық дайындау малды ұстау мен азықтандырудың барлық нормалары сақталған жағдайда ғана мүмкін болады. Сондықтан бұқалар жақсы спорттық формада болу үшін үнемі серуендеуге шығарылады. Күніне бұқа 4-4,5 шақырым жүреді.
Азықтандыру жануарлардың аш қалмауына және артық салмақ жинамауына мүмкіндік беретіндей етіп жасалған, әйтпесе бұл «жұмыс істеуден» бас тартуына әкеледі. «Асыл Түлік» қызметкерлері осы нюанстардың барлығын түсінеді және оларды қатаң сақтайды.
Ұрықты алу үшін әр бұқа аптасына екі рет арнайы манежде дуплетпен тұрады. Аптасына әр жануардан ұрықтың төрт партиясы алынады екен. Бір партия - 200-250 доза. Алайда, олардың барлығы бірдей қолайлы емес: тұқымның сапасы көптеген параметрлерге, соның ішінде сол күні бұқаның көңіл-күйіне байланысты. Қолайлы дозаларды іріктеу зертханада жүргізіледі, оларды бірден арнайы шыны стектерге салады. Осыдан кейін біртіндеп салқындату жүреді, содан кейін - сұйық азотта терең мұздату.
- Біздің бұқалардың ұрығы еліміздің барлық өңірлерінде сұранысқа ие, - деп түсіндірді Болат Сейсенов. - Әрине, ұрықтандырушылардың біліктілігі мәселесі бар, сондықтан біз өзімізде оқыту жүргіземіз. Теориядан басқа, біз тәжірибе үшін көрші шаруашылықтарға барамыз. Бұл біздің жұмысымыздың маңызды бөлігі. Жылына 500-600 маман оқытамыз.
Фермерлер үшін ең жақсысы
Генетикалық банкке оралсақ - бұқалардың ұрығы 196 градус температурада сұйық азот контейнерлерінде сақталады. Осылайша мұздатылған материалды шексіз сақтауға болады. Әрбір доза тұқымды, бұқаның атын және алу күнін қоса, деректермен белгіленеді. Дозалар ел бойынша шаруашылықтарға Дюардың тасымалданатын ыдыстарында жеткізіледі, бұл кез келген аймаққа қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Жеткізу алдында бірнеше үлгі ерітіліп, өміршеңдігі тексеріледі. Сапаны бақылаудың бес кезеңімен «Асыл Түлікте» ешқандай ақау болмайды, бұл фермерлердің ең жақсы өнім алуын қамтамасыз етеді.
