Эль-Ниньо Қазақстанда егін жинау кезеңіне тура келеді

Шілде айының басында Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым (ДМҰ) алдағы айларда күшті Эль-Ниньоның тез дамуы ықтималдығы туралы болжамын арттырды.

Болжамдар

Эль-Ниньо — Тынық мұхитының орталық және шығыс бөліктеріндегі су бетінің температурасының мезгіл-мезгіл көтерілуі, ол әдетте тоғыз айдан 12 айға дейін созылады және жаһандық температураның жоғарылауына және ауа-райының төтенше жағдайларының қаупінің жоғарылауына әкелуі мүмкін. Синоптиктер Эль-Ниньоны баяу, орташа, күшті немесе өте күшті деп жіктейді.

«Тынық мұхитының экваторлық бөлігінде Эль-Ниньо жағдайлары қалыптасты және барлық болжау үлгілері бұл күшті Эль-Ниньо болатынына келіседі», — деді ДМҰ ғалымы Альваро Сильва.

Маусым айының басында Дүниежүзілік метеорология ұйымы (ДМҰ) орташа Эль-Ниньо құбылысын болжады, бірақ соңғы болжамдар бұл құбылыстың күшті немесе тіпті өте күшті болатынына сенімділік берді.

Бұған дейін еуропалық Copernicus Marine Service жаһандық ауқымда 2026 жылдың бірінші жартысы дүниежүзілік мұхит бетінің орташа температурасы 20,94°C шамасында, 2024 жылы орнатылған рекордтан сәл төмен (шамамен 21,04°C) көрсеткішпен рекордтық екінші ең ыстық болғанын хабарлады. Тынық мұхитының тропикалық және субтропикалық бөліктерінде ыстықтың ең тұрақты ошақтары байқалды.

«Бұл әдеттен тыс жылы жағдайлар бүкіл әлемдегі ауа-райы мен мұхит жағдайына әсер ететін Эль-Ниньо құбылысының дамуына сәйкес келеді», - делінген хабарламада.

Сарапшылар Эль-Ниньоның әсері 2026 жылдың соңына дейін және 2027 жылға дейін әртүрлі аймақтарда сезілетінін ескертеді.

Белгілері

Қазірдің өзінде әлемнің кейбір аймақтарында төтенше ауа райы жағдайлары орын алуда. Мысалы, 20 маусым мен 28 маусым аралығында Еуропа энергия өндіруді тоқтатып, инфрақұрылымға зақым келтіріп, денсаулық сақтау жүйесіне нұқсан келтіріп, рекордтық ең қатты ыстық толқынды бастан өткерді. Әсіресе Франция қатты зардап шекті, мұнда ауыл шаруашылығына да зиян келді: егінге зақым келді, құс фабрикаларындағы миллионға жуық бройлер өлді.

«СовЭкон» талдау орталығының директоры Андрей Сизов атап өткендей, еуропалық ыстық маусымның екінші жартысында Euronext биржасында жаңа егіннің жүгері бағасының 14%-ға өсуіне әкелді.

«Бидайда әзірге мұндай үрдіс байқалмайды - менің ойымша, Қара теңіз аймағында жақсы өнім алуға деген үміт кедергі келтіреді. Бірақ әрі қарай не болатынын көреміз - мүмкін нарық Еуропадағы жағдайды бағаламай отырған шығар», - деп атап өтті сарапшы.

Өз кезегінде Қазақстанның Астық одағының талдау комитетінің басшысы Евгений Карабанов маусымның екінші жартысында қатты ыстық пен құрғақшылық ҚР негізгі аграрлық облыстарына да әсер еткенін хабарлады.

«Елдің солтүстік аймақтарының көпшілігінде құрғақ, ыстық ауа-райы болды. Күндіз ауа температурасы 33-36°C-қа жетті. Кейбір жерлерде топырақ 65°C дейін қызып, жапырақтардың күйіп қалуына, өсімдіктердің күйзелісіне және топырақ ылғалының тез булануына әкелді. Кейбір өңірлерде (елдің шығысы мен орталығы) бұл ылғалдың өткір тапшылығына және өсімдіктердің қысымына әкелді», - деп атап өтті Евгений Карабанов.

Алайда, маусымның аяғы мен шілденің басында елдің бірқатар аймақтарында жаңбыр жауып, ауа температурасы қолайлы деңгейге дейін төмендеді. Бұл егінге әлі зиян келмейді деген үміт береді.

Бірақ аграрлық маусымның екінші жартысы елеулі алаңдаушылық туғызады - дәл осы кезге Эль-Ниньоның ең жоғары әсері келеді.

Салдары

АҚШ-тың Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқармасының мәліметі бойынша, Эль-Ниньо бүкіл әлемдегі ауыл шаруашылығына, орман өрттеріне және теңіз балық шаруашылығына әсер ететін атмосфералық айналымға, температураға, жауын-шашынға және басқа ауа райы жағдайларына әсер ететін жердегі климаттың өзгеруінің ең ықпалды факторы болып табылады.

Сонымен қатар, аймақтардың бір бөлігі қатты құрғақшылық пен жоғары температураға, екінші бөлігі, керісінше, жауын-шашынның жоғарылауына тап болады.

«Осы маусымда Эль-Ниньо әсәрі күтілетін көптеген аймақтар 2015-2016 және 2023-2024 жылдардағы Эль-Ниньо құбылысы кезінде қатты зардап шекті. Эль-Ниньо циклдары бірдей осалдықтарды ашады және әдетте егіннің жоғалуына, мал өліміне, үй шаруашылығының қарызының өсуіне әкеледі», - деп атап өтті БҰҰ Азық-түлік ұйымы.

Климатологтардың үлгілеріне сәйкес, Қазақстан жауын-шашынның жоғары деңгейі күтілетін аймақта орналасқан. Өкінішке орай, егер жаңбыр жаздың соңында немесе күздің басында, егін жинау маусымы кезінде жауса, бұл ел фермерлері үшін мәселеге айналуы мүмкін. Дәл осындай жағдай 2023 жылдың күзінде, Эль-Ниньоның әсерінен пайда болды. Содан кейін Қазақстанның астық белдеуінде тамыздың аяғынан қыркүйектің аяғына дейін жаңбыр жауды, бұл егіннің көлемі мен сапасын жоғалтуға әкелді.

Бұл мәселелердің осы маусымда қайталану қаупі бар екені анық, сондықтан фермерлер қиын жағдайларда егін жинауға дайын болуы керек.