Біздің парақшамыздан Қазақстандағы агробизнестің соңғы жаңалықтарын бірінші болып біліп отырыңыз Facebook, арнада Telegram, бізге жазылыңыз Instagram немесе біздің пошталық жіберу.
Рекордтық экспорт Қазақстандағы бидай бағасына қалай әсер етті
08:00
«Астық егістікте емес, қоймада болғанда ғана құнды» деген кең тараған мақалды биылғы маусымда одан да қатаңырақ тұжырымдау керек: «Астық егістікте емес, сатып алушының қолында болғанда ғана құнды». Мұндай пікірді Қазақстандағы астық тасымалдайтын вагондардың ірі операторы «Астық Транс» компаниясының бірінші вице-президенті Жандос Қуанышев ElDala.kz порталына берген сұхбатында айтты.
Таяу Шығыстағы және Қара теңіз аймағындағы тасымал бағыттарының жабылуы, сондай-ақ Қазақстан жүктерінің Балтық теңізіне транзитпен жеткізілуіндегі қиындықтар жаңа маусымдағы астық өнімін өткізуге қауіп төндіріп отыр. Жаңа маркетингтік жылдың басты сұрағы – Қазақстанның ауыл шаруашылығы өнімдері қай бағыттарға және қандай бағамен экспортталады?
Бейне форматындағы толық сұхбатты біздің youtube арнамыздан көріңіз:
Өткен маусымдағы рекордтық экспорт
- Қазіргі қиындықтарға қарамастан, алдымен өткен 2025–2026 маркетингтік жылдың қорытындысына тоқталу керек. Қазақстаннан астық пен ұнның астық баламасындағы экспорты 15 млн тоннадан асып, рекордтық деңгейге жетті, – деді Жандос Қуанышев. Уақтылы жөнелтілімдердің арқасында ішкі нарықта ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасы да айтарлықтай жоғары болды. Бұған мемлекет тарапынан көрсетілген көлік субсидиялары да ықпал етті. Бұл қолдау қазақстандық бидайды Орталық Азиядағы дәстүрлі нарықтармен қатар, бұрын игерілмеген алыс нарықтарға шығаруға мүмкіндік берді. Дәл осы тетік бидай бағасының маусым басындағы тоннасына 80–85 мың теңгеден көктемнің соңына қарай 100–105 мың теңгеге дейін өсуіне жағдай жасады. Мұның бәрі фермерлер үшін қосымша табыс болды.
Сондай-ақ ол 2025 жылғы рекордтық өнімнің бір бөлігін жемдік ұн түрінде Қытайға жөнелтуге мүмкіндік берген астық өңдеу саласының оң ықпалын атап өтті. Биылғы маусымда да ұн экспортына көлік субсидиялары бөлінеді. Бұл Ауғанстан бағытына жеткізілімдерді жандандыруы тиіс.
Жаңа өнім өткен жылғыдан қаншалықты аз
2026–2027 маркетингтік маусымдағы жағдай әзірге алаңдаушылық туғызып отыр. Экспорт мүмкіндіктерін шектейтін бірнеше фактор бар. Олардың қатарында логистикалық қиындықтармен бірге теңге бағамының едәуір нығаюы да бар. Бұл қазақстандық ауыл шаруашылығы өнімдерінің сыртқы нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді.
- Қазақстанның теміржол желісі дамып келеді, - деді Жандос Қуанышев. Ашық дереккөздерден жыл сайын инфрақұрылымның жаңғыртылып, жаңа локомотивтер мен вагондар сатып алынып жатқанын естиміз. Мұның нәтижесін пойыздардың қозғалыс жылдамдығының артуынан және вагон айналымының жеделдеуінен көріп отырмыз. Бұл көрсеткіштердің барлығы экспорт көлеміне әсер етеді. Биылғы өнім өткен жылмен салыстырғанда 20%-ға аз болады. Дегенмен маусымға өткен жылдан қалған қомақты астық қорымен кіргендіктен, экспортқа жөнелтілетін өнім жеткілікті болады деп есептейміз. Үкіметтің жаңа маусымда экспорттық көлік субсидияларын бөлуді ұзартқаны қуантады. Бұл нарықты қолдауы тиіс.
Сонымен қатар өткен жылғы көлік субсидиялары бойынша берешек те өтелуі маңызды.
Ресей арқылы транзитке қатысты шектеулер сақталуы мүмкін
Ресей аумағы арқылы транзитпен жүк тасымалдаудағы қиындықтарға қатысты Жандос Қуанышев мәселені алдын ала ушықтырмауға шақырды. Оның айтуынша, белгілі бір қиындықтар бар, алайда келіссөздер жүріп жатыр және шешім табылуы тиіс.
- Балтық теңізіндегі порттардың өткізу қабілеті ресейлік астықтың көп көлемде жөнелтілуіне байланысты шектеліп отырғанын көріп отырмыз, - деді Жандос Куанышев. - Инфрақұрылымға қатысты бұл шектеулер алдағы уақытта да сақталуы мүмкін. Сонымен бірге әлемдік нарықтарға Грузиядағы Поти порты арқылы шығу мүмкіндігіміз бар. Ол тиімді жұмыс істеп тұр. Әрине, көлік субсидияларынсыз бұл бағыт біз үшін тиімсіз, алайда субсидиялар төленсе, оның болашағы жақсы.
Жандос Қуанышевтің айтуынша, логистикалық компаниялар мемлекет қолдауымен қазақстандық ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорттық географиясын кеңейтуге күш салады. Өткізу нарықтарын әртараптандыру фермерлер мүддесіне сай астықтың әділ бағасын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Қытай қазақстандық астықты қабылдау мүмкіндігін кеңейтуде
Биылғы маусымда өткізу нарықтарын әртараптандыруда Қытайдың рөлі де артуы мүмкін. Бұл бағыттың артықшылығы – үшінші елдер тарапынан транзиттік шектеулердің болмауы. Негізгі мәселе Қазақстанның теміржол инфрақұрылымының мүмкіндіктеріне және Қытайдың жүктерді қабылдау әлеуетіне байланысты.
- Қазір Қытайға жемдік ұн, арпа және зығыр тиелген контейнерлік пойыздар белсенді жөнелтіліп жатыр, - деді Жандос Қуанышев. - Сонымен қатар Алашанькоу мен Қорғас бонд аймақтарында жүктерді қабылдау мүмкіндіктерінің кеңеюі есебінен Қазақстанның ауыл шаруашылығы өнімдерін астық таситын вагондармен жеткізу көлемі жыл сайын артып келеді. Қыркүйек айында бес бағыт бойынша жүкті дәл Қорғасқа жөнелттік. Қытайға бидаймен қатар зығыр, арпа, сондай-ақ күнжараны астық таситын вагондармен жеткізудің әлеуеті зор.
Жандос Қуанышев астық тасымалдайтын вагондардың жеткілікті болатынын және экспорттаушылардың барлық өтінімдері орындалатынын айтты. Ерекшелік инфрақұрылымға түсетін жүктеме шектен тыс артатын кезеңдер болуы мүмкін. Мұндай уақытта жылжымалы құрамның айналым кестесі бұзылады.
