Сүт бизнесіндегі ең үздік технологиялар

Карусель E300 от DeLaval
Фото көзі: ElDala.kz

2025 жылдың қаңтарында Қазақстанның Еңбек Ері Иван Сауэр басқаратын «Родина» Агрофирмасы Қазақстандағы ең техникалық дамыған сауу залын іске қосты. Елдің жетекші сүт компаниясының флагмандық техникалық шешімді - шведтік DeLaval компаниясының E300 үлгісіндегі «каруселін» таңдағаны таңқаларлық емес. Бұл 80 орындық айналмалы платформа қазіргі уақытта елдегі ең үлкені болып табылады.

DeLaval (Қазақстан) компаниясының бизнесті дамыту жөніндегі менеджері Виктор Штефан ElDala.kz порталына берген сұхбатында заманауи цифрлық және технологиялық шешімдердің сүт өндірушілерге қалай көмектесетіні туралы айтып берді.

Қуат қоры

DeLaval мамандары «Родина» Агрофирмасымен бірлескен жобаны талқылауды 2024 жылы, шаруашылық сүт саласын дамыту бағдарламасы шеңберінде кеңейтуді жоспарлаған кезде бастады. Жаңа қора салынып, мал басы 800-ден астамға артқандықтан, жаңа сүт сауу қуаты да қажет болғаны анық. Сол кезде «Родинада» жұмыс істеген сауу залы 15 жылдан астам уақыт қызмет етті және оған қосымша жүктеме түсіру мүмкін емес еді.

Ал E300 «каруселі» күніне үш рет 3 мың сиырды саууға қабілетті. Қазір «Родинадағы» сауын табын 3,2 мың басты құрайтынын ескерсек, жаңа залдың қуаттылығы барлық мал басын саууға мүмкіндік береді.

Ол әлі толық жүктелмегенімен, малдың бір бөлігі әлі ескі залда сауылады. Бірақ бұл ұзаққа созылмайды: жазда бұрынғы «карусельді» бөлшектеу және қора-жайларды жөндеу жоспарланған. Осыдан кейін, сол жерде жаңа «карусель» орнатылады – ол да DeLaval компаниясынан. Рас, ол қазірдің өзінде жұмыс істеп тұрғаннан кішірек болады – жаңа «карусельде» 50 орын болады, тәулігіне 2 мың басқа дейін сауу мүмкіндігі болады. Екі DeLaval айналмалы платформасымен «Родина» Агрофирмасының сауу қуаты тәулігіне 5 мың басқа жетеді. Бұл мал басын одан әрі көбейтуге және өнім көлемін арттыруға мүмкіндік береді. Өйткені Қазақстанда отандық сүт өнімдеріне арналған тауашалар әлі де бос.

- Осы жылы біз «Родина» Агрофирмасының басшылығымен жақсы серіктестік орнаттық, - деп атап өтті Виктор Штефан (суретте). - Оның ішінде біздің тарапымыздан сапалы сервистік қолдау көрсету себебінен. Жалпы, қызмет көрсету сапасы кез-келген сүт фермасы үшін жабдықты таңдау кезінде маңызды мәселе болып табылады. Өйткені, сауу залының апаттық тоқтауы болмауы керек - жануарлар күте алмайды, оларды күн сайын сауу керек. Біздің техникалық қолдауымыз мұндай жұмысқа кепілдік береді.

Маңызды нюанстар

Нарықта сауу жабдықтары бойынша көптеген ұсыныстар бар екені түсінікті, ал сүт өндірушілер қандай да бір артықшылықтармен ерекшеленетін таңдау жасайды. DeLaval-дің «карусельінде» бәсекелестерде жоқ бірнеше технологиялық шешімдер бар. Бұл таңқаларлық емес, өйткені DeLaval жыл сайын технологиялық әзірлемелерге 50 млн еуродан астам инвестиция салады.

Біріншіден, сиырлардың айналмалы платформаға кіруге және одан шығуға қаншалықты ыңғайлы екендігі маңызды. Өйткені, жануарлардың жайлылығы - бүгінгі күні фермаларда денсаулықты сақтау және саууды арттыру үшін қол жеткізілетін басты нәрсе. Мұнда нюанстар маңызды. Сонымен, DeLaval-дің «карусельінде» сиырларға арналған секциялар шетіне перпендикуляр емес, 15% бұрышта орналасқан. Бұл ұсақ-түйек болып көрінеді, бірақ бұл жануарларға өз орындарын оңайырақ тауып, одан кетуге мүмкіндік береді. Жалпы, бұл процесті жылдамдатады.

Екіншіден, сауу жабдығының өзі заманауи инфрақызыл сүт есептегіштерімен жабдықталған (ескірген жабдық сияқты механикалық емес). Есептегіштер алынған сүттің көлемін де, ағынның жылдамдығын да дәл тіркейді. Бұл сауу процедурасының дәл параметрлерін орнатуға мүмкіндік береді, атап айтқанда - құрылғы желіннен шығарылуы керек сәтті дәл анықтауға мүмкіндік береді. Бұл саууды жұмсақ режимде жүргізуге мүмкіндік береді.

- «Родина» Агрофирмасының жаңа сауу залында жүзеге асырылған үшінші қызықты сәт - E300 «карусельді» ішінара роботтандыру, - деп қосты Виктор Штефан. - Яғни, сүттен кейін желінді өңдеуге арналған робот орнатылған. Бұл адам факторының әсерін азайтуға және осының арқасында жануарлардың денсаулығын сақтауға мүмкіндік береді. Робот сиырдың емізіктерін йод ерітіндісімен өңдейді, ол кез келген патогендердің енуінен қорғау үшін емізік арнасын жабады. Мастит жағдайлары азаяды.

Сонымен қатар, сауу залы сүтті өнеркәсіптік салқындату жүйесімен жабдықталған. Оған чиллер кіреді - сүтті ағынмен салқындататын арнайы құрылғы, сондықтан ол сақтау цистернасына 4 градус температурада түседі. Бұл резервуарға бірнеше партия құйылған кезде маңызды, мысалы, таңертеңгі және кешкі сауудан. Егер чиллер болмаса, онда сүт резервуарда салқындатылады. Екінші партия салқындатылған сүтпен араласып, 36 градус температурада сақтауға келеді. Мұндай температуралық әткеншек шикізат сапасына пайда әкелмейді. Чиллер бұл мәселені шешеді және «Родина» агрофирмасының қызметкерлері жаңа сақтау жүйесінің ыңғайлылығын бағалай алды.

Жылдам қызмет көрсету

Осы жылы DeLaval сауу залы өзін өте сенімді шешім ретінде көрсетті. «Родина» Агрофирмасының мал шаруашылығы жөніндегі бас директорының орынбасары Рустам Каркенов (суретте) бізбен осы пікірмен бөлісті.

- Бұл жабдықтың маған ұнайтыны - бұл сиырлардағы маститті анықтау үшін сүттің электр өткізгіштігін бағалауға мүмкіндік береді, - деді Рустам Каркенов. - Бұрын ескі жабдықта біз оның біраз уақыттан кейін электр өткізгіштігін көрсетуді тоқтатқанына тап болдық. DeLaval-да мұндай мәселелер жоқ - ол қазір бірінші күні сияқты жақсы жұмыс істейді. Мұнда инфрақызыл датчиктер негізінде жүзеге асырылатын сүт өлшегіштер де жақсы жұмыс істейді. Бұл ағындарды өте дәл өлшеуге мүмкіндік береді. Бізге селекцияның қалай жұмыс істейтіні ұнады: бұл ветеринарлық іс-шараларды жүргізу үшін қажетті жануарды автоматты түрде дайындайтын жүйе. Онымен ешқандай мәселелер болған жоқ. Штаттық режимде тұяқты ванналар жұмыс істейді, бәрі жақсы. Мен сауу аяқталғаннан кейін сиырлардың емізіктерін өңдейтін робот туралы бөлек айтқым келеді: бұл сауыншылардың еңбегіне үлкен жеңілдік.

Біздің жұмысымыздағы ең бастысы - жабдыққа уақтылы қызмет көрсету. Өйткені, жануарлар күте алмайды. Бұл тұрғыда біздің сауу залына қатысты шағымдар жоқ - бізде жалғыз тоқтау болды және ол тек бір сағатқа созылды. DeLaval қызметкерлері әрқашан байланыста және қажет болған жағдайда өте тез келеді. Маңыздысы, бұл залға қызмет көрсету өте оңай. Мысалы, бұрынғы жабдықта резеңкені ауыстырған кезде вакуумды қайта орнату қажет болды. Қазір резеңкені ауыстырғанда - бәрі өздігінен, автоматты түрде, берілген параметрлерге бейімделеді.

Цифрлық қолдау

Маңызды сәт, сауу залы іске қосылған кезде DeLaval мамандары «Родина» Агрофирмасының қызметкерлеріне жабдықпен жұмыс істеу бойынша оқытуды жүргізді. Бұл қазір ферма қызметкерлеріне цифрлық жүйелердің қуатты қолдауын пайдалануға мүмкіндік береді. Олардың ішіндегі ең бастысы - DelPro табындарды басқару бағдарламасы, ол сауу процесін ғана емес, сонымен қатар әр жануардың жағдайын бақылауға, ол туралы ақпаратты жинауға және араласу қажет болған жағдайда ветеринарға белгі беруге мүмкіндік береді - бұл тәбеттің жоғалуы немесе жыныстық мәселелер болсын.

- Бұл нағыз цифрлық экожүйе, - деп атап өтті Виктор Штефан. - Ақпарат өте сенімді және барлық жағынан көмектеседі. Мысалы, сиырлардың семіздігін бақылау үшін сауын алаңынан шығатын жерге инфрақызыл камера орнатылған. Ол күніне бірнеше рет әр сиырды жазып алып, оның жағдайын бес балдық шкала бойынша бағалайды. Бұл азықтандыруды нақты бақылауға және қажет болған жағдайда мал азығын реттеуге мүмкіндік береді. Сиырдың лактация күніне дене семіздігінің дұрыс деңгейде болуын қамтамасыз ету өте маңызды. Яғни, бастапқы кезінде сиыр бір күйде, ал сауу кезінде басқа күйде болуы керек. Жүйе мұның бәрін қадағалап, қызметкерлерге кеңес береді.

Мысалы, селекциялық және асыл тұқымды жұмыстар бойынша: цифрлық жүйе сиырларды бақылайды және осы көрсеткіш бойынша жануарлардың жыныстық белсенділікке келгенін анықтайды. Егер белсенділік, керісінше, төмендесе - бұл кейбір аурулар туралы айтуы мүмкін. Барлық осы дабылдар қызметкерлерге жеткізіледі. Осылайша, цифрлық жүйелер табынға қызмет көрсету сапасын арттыра отырып, жануарлардың жағдайын визуалды бақылау қажеттілігін азайтады. Сонымен қатар, ветеринарлар мен басқа да мамандарға деген қажеттілік азайып келеді, бұл әсіресе қазір, фермаларда жұмыс істегісі келетін адамдарды табу қиындап бара жатқан кезде өте маңызды.

Бағдарламада өнімділік пен денсаулыққа қатысты барлық маңызды параметрлер негізінде ең жақсы дараларды анықтауға мүмкіндік беретін қуатты табынды көбейту модулі де бар. Бұл жоспарлау үшін өте маңызды.

DelPro-ның қосымша қызметі - ветеринариялық іс-шараларды жоспарлау (вакцинация және т.б.) және осы процеске байланысты ветеринариялық дәріхананы толтыру мүмкіндігі.

- Нәтижесінде табынды басқару жүйесін пайдалану фермада әр жағдайға стандартты іс - қимыл алгоритмдерін тағайындауға мүмкіндік береді, - деп атап өтті Виктор Штефан. - Мастит анықталса - біз осындай схема бойынша әрекет етеміз, ақсақтық анықталса - біз осындай схема бойынша әрекет етеміз, сиыр жыныстық белсенділікке келсе - біз келесі схема бойынша әрекет етеміз. Шын мәнінде, нақты үлгілерде жұмыс істеу әр маман әр уақытта өзінің іс-қимыл тәртібін ойлап тапқаннан гөрі әлдеқайда жақсы. Сүт фермасында бәрі әскери бөлімдегідей - қатаң ережелерге сәйкес болуы керек.

Табысқа қосқан үлесі

«Родина» Агрофирмасында сүт өнімділігі жыл сайын артып келеді, ал ферма сиыр өнімділігі бойынша Қазақстанның сүт компаниялары арасында бірінші орынды иеленіп келеді.

2025 жылдың қорытындысы бойынша «Родина» Агрофирмасында сауын сиырдың орташа өнімділігі 12 250 кг құрады. 2024 жылы бұл көрсеткіш 11 703 кг болды. Фермада одан әрі өсуге қол жеткізу үшін жұмыс істеуде.

Бұл жетістікке өндірістік тізбектің барлық сегменттері - жемшөптің сапасы, сауатты селекция және ветеринарияның жоғары деңгейі ықпал етеді. Және, әрине, сиырларды саууға арналған үздік жабдық және менеджментке дұрыс басқару шешімдерін қабылдауға мүмкіндік беретін заманауи табынды басқару жүйелері.

- Өткен жылы «Родина» Агрофирмасындағы жаңа сауу залына сүт фермаларының көптеген басшылары мен жаңа сүт кәсіпорындарын салуды жоспарлап отырған инвесторлар келді, - деп атап өтті Виктор Штефан. - Жабдықтармен танысу көпшілікті өз өндірістері үшін DeLaval жабдықтарын таңдауға көндірді. Бүгінде біз еліміздің бірнеше өңірінде осындай жобаларды жүргізіп жатырмыз. Биыл олар іске қосылады.

Сергей Буянов